Dobrze się składa- składnia
Neutralne
Oznajmujące (orzekające)
1.A
2.A
Wypowiedzenia ze względu na cel
Wypowiedzenia ze względu na emocje
Wykrzyknikowe
Pytające
1.B
2.B
Rozkazujące
1.C
Pojedyncze
4.A
3.A
Zdanie
Wypowiedzenieze względu na ilość orzeczeń
Wypowiedzenia ze względu na obecność orzeczenia
Równoważnik zdania
Złożone
3.B
4.B
Wielokrotnie złożone
Zawiadomienie
3.C
4.C
Zdania współrzędne
Zdania podrzędne
Główne części zdania
Związki składniowe i części zdania
Pozostałe części zdania
W grupie podmiotu:PRZYDAWKA (jaki?, który? czyj?) Jest określeniem rzeczownika i tworzy z nim związe zgody W grupie orzeczenia: 1) DOPEŁNIENIE (pytania przypadków poza mianownikiem) Jest określeniem czasownika i tworzy z nim związek rządu (np. piszę (kogo? co?)- list 2) OKOLICZNIK (jak?gdzie?kiedy?) Jest określeniem czasownika i wchodzi z nim w związek przynależności
Głównymi częściami zdania są: 1) orzeczenie- bez niego nie ma zdania, informuje o czynności 2) podmiot:- wykonawca czynności Podmiot i orzeczenie tworzą zwiazek główny zgody
Powtórzmy!
Sprawdź się
Możesz też utrwalić swą wiedzę o związkach składniowych, robiąc zadania na e-podręczniku.
PODMIOT
Rodzaje PODMIOTU
Zrobił to Janek.
Podmiot gramatyczny w MIANOWNIKU
Nie ma Janka.
Podmiot logiczny w DOPEŁNIACZU
Idzie szybko (on)
Podmiot domyślny-wynika z formy czasownika.
Podmiot szeregowy (zbiorowy)
Janek, mama i Ola śpią.
UWAGA! W zdaniach z formami na -no, -to nie mamy podmiotu- to zdania bezpodmiotowe, np. Zrobiono to byle jak. (nie wiadomo kto- nie ma wykonawcy czynności)
ORZECZENIE
Rodzaje orzeczeń
Piotr jest tutaj .
Orzeczenie czasownikowe
Orzeczenie imienne
Piotr jest uczniem.
Części orzeczenia imiennego
ORZECZNIK
ŁĄCZNIK
- Może być każdą częśią mowy
np. Jest strażakiem. (rzeczownik) np. Stał się sławny. (przymiotnik) np. Pływanie jest zabronione.. (imiesłów) np. Stał się nim. (zaimek)
- To czasownik.
- Słowo: być, stać się, zostać.
np. On jest zły.
A może escaproom?
INNE CZĘŚCI ZDANIA
Drugorzędne części
Widzę piękny park.
Przydawka - określenie każdego rzeczownika w zdaniu
Czytam list.
Dopełnienie- określenie czasownika
Poszedł po bułki.
Okolicznik- okreslenie czasownika (okoliczności czynności). Wyróżniamy kilka rodzajów okoliczników.
DOPEŁNIENIA
OKOLICZNIKI - RODZAJE
- Bliższe
- Dalsze
ZDANIE WSPÓŁRZĘDNE
Wykresy- przypomnij sobie
Rodzaje -ZD. WSPÓŁRZĘDNE
Czytał i robił notatki.
Zdanie łączne (i, oraz, ani, ni, czy)
Pójdzie do kina lub zostanie w domu.
Zdanie rozłączne (lub, albo)
Pójdzie do kina, ale potem szybko wróci.
Zdanie przeciwstawne (ale, lecz, natomiast)
Zdanie wynikowe (więc, zatem)
Czyta, więc ma dużą wiedzę
UWAGA! Nie stawiamy pzrecinka tylko przed spójnikami zdań Łącznych i Rozłącznych (i, oraz, lub, albo). Jeśli spójniki łączne lub rozłaczne się powtarzają- stawiamy przecinek przed powtórzonym spójnikiem, np. Albo się nauczy, albo nie zda.
UWAGA!!! Interpunkcja
ZDANIA PODRZĘDNE
Rodzaje ZD. PODRZĘDNYCH
To dzień, w którym wszystko się zmieni.
Przydawkowe (jaki? który? czyj?)
Wiem, że dziś jest wyjątkowy dzień.
Dopełnieniowe (kogo? czym? o kim? co? itp)
Poszedełem tam, by sie o tym przekonać.
Okolicznikowe (jak? gdzie? kiedy? pod jakim warunkiem? itp)
Podmiotowe (kto? co?0
Ten zda, kto się nauczył.
UWAGA! CzĘsto mamy kłopoty ze zdaniem ORzecznikowym. Jeśli w zdaniu nadrzędnym mamy orzeczenie imienne, to często zdanie podrzędne jest właśnie zdaniem orzecznikowym np. Od miesiąca jestem taki (oreczenie imienne), że trudno jest ze mną wytrzymać (pytanie o zdanie podrzędne: jaki jestem?)
IMIESŁOWOWY RÓWNOWAŻNIK ZDANIA- równoważnik zawierający imiesłów przysłówkowy
Rodzaje imiesłowów
idąc, biorąc
Przysłówkowy współczesny -ąc
poszedłszy, zrobiwszy
Przysłówkowy uprzedni -łszy, -wsy
śpiacy, ujmująca
Przymiotnikowy czynny -ący
Przymiotnikowy bierny : zkończenia -ny, -ty
umyty, nagrzany
UWAGA! Imiesłowowy równoważnik zdania zawiera imiesłów przysłówkowy. Zawsze odzielamy irz przecinkiemnp. Poszedłszy tam, zastał ich wszytskich.
Interpunkcja
Zasady użycia imiesłowowego równoważnika zdania
Mowa zależna i niezależna
Sposoby zapisu mowy niezależnej
- Kubuś Puchatek powiedział spokojnie: "Chodźmy prosiaczku do Krzysia"
- - Chodźmy do Krzysia- powiedział spokojnie do Prosiacza Kubuś Puchatek.
UWAGA! PAMIĘTAJ O POPRAWNYM ZAPISIE DIALOGU!
- Pamiętaj o myślnikach dialogowych na początku i końcu wypowiedzi: np.
- Idżmy już - rezkł Piotr- Narnia nas potrzebuje. 2. Po zdaniach oznajmujących w dialogu nie stawiamy kropki, np. - Piotrze, nie wiem, gdzie jest Narnia- rzekła Zofia. 3. W dialogach stawiamy pytajnik i wykrzyknik, np. - Idżcie już wreszcie!-krzyknął pan Tumnus. - Czy możemy tu zostać?- zapytała Łucja.
Oprac. Joanna Zimnowoda
Dobrze się składa- powtórzenie ze skłądni
joannabelfr
Created on May 14, 2020
Składnia, imiesłowy, mowa zależna i niezależna
Start designing with a free template
Discover more than 1500 professional designs like these:
Explore all templates
Transcript
Dobrze się składa- składnia
Neutralne
Oznajmujące (orzekające)
1.A
2.A
Wypowiedzenia ze względu na cel
Wypowiedzenia ze względu na emocje
Wykrzyknikowe
Pytające
1.B
2.B
Rozkazujące
1.C
Pojedyncze
4.A
3.A
Zdanie
Wypowiedzenieze względu na ilość orzeczeń
Wypowiedzenia ze względu na obecność orzeczenia
Równoważnik zdania
Złożone
3.B
4.B
Wielokrotnie złożone
Zawiadomienie
3.C
4.C
Zdania współrzędne
Zdania podrzędne
Główne części zdania
Związki składniowe i części zdania
Pozostałe części zdania
W grupie podmiotu:PRZYDAWKA (jaki?, który? czyj?) Jest określeniem rzeczownika i tworzy z nim związe zgody W grupie orzeczenia: 1) DOPEŁNIENIE (pytania przypadków poza mianownikiem) Jest określeniem czasownika i tworzy z nim związek rządu (np. piszę (kogo? co?)- list 2) OKOLICZNIK (jak?gdzie?kiedy?) Jest określeniem czasownika i wchodzi z nim w związek przynależności
Głównymi częściami zdania są: 1) orzeczenie- bez niego nie ma zdania, informuje o czynności 2) podmiot:- wykonawca czynności Podmiot i orzeczenie tworzą zwiazek główny zgody
Powtórzmy!
Sprawdź się
Możesz też utrwalić swą wiedzę o związkach składniowych, robiąc zadania na e-podręczniku.
PODMIOT
Rodzaje PODMIOTU
Zrobił to Janek.
Podmiot gramatyczny w MIANOWNIKU
Nie ma Janka.
Podmiot logiczny w DOPEŁNIACZU
Idzie szybko (on)
Podmiot domyślny-wynika z formy czasownika.
Podmiot szeregowy (zbiorowy)
Janek, mama i Ola śpią.
UWAGA! W zdaniach z formami na -no, -to nie mamy podmiotu- to zdania bezpodmiotowe, np. Zrobiono to byle jak. (nie wiadomo kto- nie ma wykonawcy czynności)
ORZECZENIE
Rodzaje orzeczeń
Piotr jest tutaj .
Orzeczenie czasownikowe
Orzeczenie imienne
Piotr jest uczniem.
Części orzeczenia imiennego
ORZECZNIK
ŁĄCZNIK
- Może być każdą częśią mowy
np. Jest strażakiem. (rzeczownik) np. Stał się sławny. (przymiotnik) np. Pływanie jest zabronione.. (imiesłów) np. Stał się nim. (zaimek)- To czasownik.
- Słowo: być, stać się, zostać.
np. On jest zły.A może escaproom?
INNE CZĘŚCI ZDANIA
Drugorzędne części
Widzę piękny park.
Przydawka - określenie każdego rzeczownika w zdaniu
Czytam list.
Dopełnienie- określenie czasownika
Poszedł po bułki.
Okolicznik- okreslenie czasownika (okoliczności czynności). Wyróżniamy kilka rodzajów okoliczników.
DOPEŁNIENIA
OKOLICZNIKI - RODZAJE
ZDANIE WSPÓŁRZĘDNE
Wykresy- przypomnij sobie
Rodzaje -ZD. WSPÓŁRZĘDNE
Czytał i robił notatki.
Zdanie łączne (i, oraz, ani, ni, czy)
Pójdzie do kina lub zostanie w domu.
Zdanie rozłączne (lub, albo)
Pójdzie do kina, ale potem szybko wróci.
Zdanie przeciwstawne (ale, lecz, natomiast)
Zdanie wynikowe (więc, zatem)
Czyta, więc ma dużą wiedzę
UWAGA! Nie stawiamy pzrecinka tylko przed spójnikami zdań Łącznych i Rozłącznych (i, oraz, lub, albo). Jeśli spójniki łączne lub rozłaczne się powtarzają- stawiamy przecinek przed powtórzonym spójnikiem, np. Albo się nauczy, albo nie zda.
UWAGA!!! Interpunkcja
ZDANIA PODRZĘDNE
Rodzaje ZD. PODRZĘDNYCH
To dzień, w którym wszystko się zmieni.
Przydawkowe (jaki? który? czyj?)
Wiem, że dziś jest wyjątkowy dzień.
Dopełnieniowe (kogo? czym? o kim? co? itp)
Poszedełem tam, by sie o tym przekonać.
Okolicznikowe (jak? gdzie? kiedy? pod jakim warunkiem? itp)
Podmiotowe (kto? co?0
Ten zda, kto się nauczył.
UWAGA! CzĘsto mamy kłopoty ze zdaniem ORzecznikowym. Jeśli w zdaniu nadrzędnym mamy orzeczenie imienne, to często zdanie podrzędne jest właśnie zdaniem orzecznikowym np. Od miesiąca jestem taki (oreczenie imienne), że trudno jest ze mną wytrzymać (pytanie o zdanie podrzędne: jaki jestem?)
IMIESŁOWOWY RÓWNOWAŻNIK ZDANIA- równoważnik zawierający imiesłów przysłówkowy
Rodzaje imiesłowów
idąc, biorąc
Przysłówkowy współczesny -ąc
poszedłszy, zrobiwszy
Przysłówkowy uprzedni -łszy, -wsy
śpiacy, ujmująca
Przymiotnikowy czynny -ący
Przymiotnikowy bierny : zkończenia -ny, -ty
umyty, nagrzany
UWAGA! Imiesłowowy równoważnik zdania zawiera imiesłów przysłówkowy. Zawsze odzielamy irz przecinkiemnp. Poszedłszy tam, zastał ich wszytskich.
Interpunkcja
Zasady użycia imiesłowowego równoważnika zdania
Mowa zależna i niezależna
Sposoby zapisu mowy niezależnej
- Kubuś Puchatek powiedział spokojnie: "Chodźmy prosiaczku do Krzysia"
- - Chodźmy do Krzysia- powiedział spokojnie do Prosiacza Kubuś Puchatek.
UWAGA! PAMIĘTAJ O POPRAWNYM ZAPISIE DIALOGU!- Pamiętaj o myślnikach dialogowych na początku i końcu wypowiedzi: np.
- Idżmy już - rezkł Piotr- Narnia nas potrzebuje. 2. Po zdaniach oznajmujących w dialogu nie stawiamy kropki, np. - Piotrze, nie wiem, gdzie jest Narnia- rzekła Zofia. 3. W dialogach stawiamy pytajnik i wykrzyknik, np. - Idżcie już wreszcie!-krzyknął pan Tumnus. - Czy możemy tu zostać?- zapytała Łucja.Oprac. Joanna Zimnowoda