BEZ AUDIO. Leśmian

Twórczość

Bolesława leśmiana

Plan lekcji

Bolesław Leśmian

"Dusiołek"

"Dziewczyna"

Notatka

Notatka

"Urszula"

Notatka

Inne utwory

Gracias

Leśmian

Bolesław leśmian

Leśmian

W jego twórczości występują liczne neologizmy, archaizmy, a także związki z folklorem (na poziomie słownictwa, składni i układów wersyfikacyjnych), które wzbogacają język i świat poetycki, czyniąc go niepowtarzalnym i na swój sposób magicznym.

Znany jako autor niezwykłych erotyków.

Ulubionym gatunkiem Leśmiana była ballada.

Bolesław Leśmian. Rejent Lesman. Brat cioteczny Jana Brzechwy.

Na potrzeby wierszy stworzył wiele neologizmów, które określa się mianem leśmianizmów.

Przez współczesnych był zupełnie niedoceniany.

Leśmian

KIEDY TWORZYŁ LEŚMIAN?

1895

1933

debiut Leśmiana

1863 powstanie styczniowe

1855

1939

1914

Adolf Hitler kanclerzem Niemiec

śmierć Mickiewicza

wybuch IIWŚ

wybuch I WŚ

1918

1937

1877

koniec I WŚ uzyskanie niepodległości

narodziny Bolesława Leśmiana

śmierć Bolesława Leśmiana

epoki literackie

Leśmian

KIEDY TWORZYŁ LEŚMIAN?

1918

1939

Pozytywizm

1863

20-lecie

1890

Młoda Polska

Romantyzm

1937

1877

śmierć Bolesława Leśmiana

narodziny Bolesława Leśmiana

powrót

Jak Bolesław Leśmian napisałby wierszyk „Wlazł kotek na płotek”

Julian Tuwim parodiujący Leśmiana

Oryginał

Wlazł kotek na płotek i mruga, ładna to piosenka, nie długa. Nie długa, nie krótka, lecz w sam raz, zaśpiewaj koteczku, jeszcze raz.

Na płot, co własnym swoim płoctwem przerażony, Wyziorne szczerzy dziury w sen o niedopłocie, Kot, kocurzak miauczurny, wlazł w psocie-łakocie I podwójnym niekotem ściga cień zielony. A ty płotem, kociugo, chwiej, A ty kotem, płociugo, hej! Bezślepia, których nie ma, mrużąc w nieistowia Wikłające się w plątwie śpiewnego mruczywa, Dziewczynę-rozbiodrzynę pod pierzynę wzywa Na bezdosyt całunków i mękę ustowia. A ty płotem, kociugo, chwiej, A ty kotem, płociugo, hej!

VS

Leśmian

Polskaakademia literatury

istniejąca w latach 1933–1939 jedna z instytucji życia literackiego II Rzeczypospolitej.

"Dziewczyna"

słuchaj

"Dziewczyna"

czytaj

Bolesława leśmiana

"Dziewczyna"

Dwunastu braci, wierząc w sny, zbadało mur od marzeń strony, A poza murem płakał głos, dziewczęcy głos zaprzepaszczony. I pokochali głosu dźwięk i chętny domysł o Dziewczynie, I zgadywali kształty ust po tym, jak śpiew od żalu ginie… Mówili o niej: „Łka, więc jest!” — I nic innego nie mówili, I przeżegnali cały świat, — i świat zadumał się w tej chwili… Porwali młoty w twardą dłoń i jęli w mury tłuc z łoskotem! I nie wiedziała ślepa noc, kto jest człowiekiem, a kto młotem?

"Dziewczyna"

niszczenie muru przez braci

płacz dziewczyny

plan wydarzeń

praca cieni przy niszczeniu muru

pustka po drugiej stronie

śmierć braci

walka młotów z murem

zniszczenie muru

Ułóż wydarzenia w poprawnej kolejności.

odpowiedź

odpowiedź pokaże się za 20 sek.

"Dziewczyna"

SYMBOL

środek stylistyczny, który ma jedno znaczenie dosłowne i różną liczbę znaczeń ukrytych, motyw lub zespół motywów w dziele literackim będący znakiem głębiej ukrytej treści, mający sugerować jej istnienie, symbol posiada charakter chwiejny, niejednolity znaczeniowo, możliwości jego interpretacji są dowolniejsze.

róża "Mały Książę"

jabłko Biblia

piorun "Balladyna"

mur "Zemsta"

"Dziewczyna"

Wyjaśnij zwroty frazeologiczne i przysłowia.

Głową muru nie przebijesz.Walić głową w mur.Przypierać kogoś do muru.Stać za kimś murem.Mur milczenia. Mur obojętności.

"Dziewczyna"

Co rozdziela mur w utworze "Leśmiana"?

Dlaczego bracia chcieli rozbić mur?

świat po jednej stronie muru

mur

świat po drugiej stronie muru

„Nic – tylko płacz i żal i mrok i niewiadomość i zatrata. // Takiż to świat! Niedobry świat! Czemuż innego nie ma świata?

„[…] nic i nic! Ni żywej duszy, ni Dziewczyny! […] i nic nie było oprócz głosu!”

„zimny głaz”

"Dziewczyna"

Symbol ludzi walczących o marzenia, dążących do celu, gotowych do poświęceń, symbol litości, dobra.

bracia

Symbolika

Smbol życia, czegoś nieosiągalnego i niedostępnego, dobra, marzeń, ideału, boskości, czegoś, dla czego warto żyć.

dziewczyna

O czym jest ten wiersz?

Symbol tego, co umożliwia nam dotarcie do wytyczonych przez siebie celów, środków niezbędnych do osiągnięcia szczęścia.

cienie, młoty

Czy wysiłki bohaterów miały sens?

Tak, ponieważ:

Nie, ponieważ:

• za murem nie było dziewczyny, więc podjęty niezwykły wysiłek nie doprowadził do osiągnięcia celu.

• bohaterowie do śmierci pozostali wierni swojej idei,
• liczy się droga, którą przebyli, podjęte działania, a nie tylko efekt końcowy;
• ważne są intencje, chęć podjęcia trudu.

"Dziewczyna"

Możliwe interpretacje

heroizm

beznadzieja życia ludzkiego

rola Boga w życiu człowieka

"Dziewczyna"

środki stylistyczne

Połącz ze sobą nazwy środków stylistycznych i ich przykłady.

epitet

"zgroza nagłych cisz"

"I świat zadumał się w tej chwili"

"A ty z tej próżni czemu drwisz, kiedy ta próżnia nie drwi z ciebie?"

uosobienie

"trzeszczy kość"

"i tylko młot inaczej dzwoni…"

neologizm

"Lecz cienie zmarłych nie wypuściły młotów z dłoni!"

"I była próżnia w całym niebie!"

onomatopeja

"jawnie kłamliwe sny"

"Czemuż innego nie ma świata?"

pytanie retoryczne

"Niczyich oczu, ani ust!"

"płacz i żal i mrok i niewiadomość i zatrata!"

"daremny ramion sprzęg i usił!"

wykrzyknienie

odpowiedź pojawi się za 20 sekund

odpowiedź

"Dziewczyna"

Budowa utworu

Utwór składa się z dwunastu dwuwersowych zwrotek.

Utwór ma narratora.

W utwórze występują elementy fantastyczne.

W utworze nie występują dialogi.

Utwór przedstawia bardzo skomplikowaną historię.

Utwór jest śpiewny, melodyjny i rytmiczny.

"Dziewczyna"

"Dziewczyna" Leśmiana jest balladą.

BALLADA

• jest gatunkiem charakterystycznym dla romantyzmu (Świtezianka);
• zawiera elementy fantastyczne, często nawiązuje do ludowych wierzeń, zabobonów i mądrości;
• jest gatunkiem synkretycznym, czyli łączącym cechy wszystkich trzech rodzajów literackich: liryki, epiki i dramatu;
• z liryki czerpie nastrojowość, tajemniczość i środki stylistyczne;
• z epiki narratora i fabułę;
• z dramatu - dialogi, monologi i charakteryzowanie bohaterów nie przez długie opisy, ale ich czyny.

"Dziewczyna"

Co to jest?

Władysławowi Jaroszewiczowi, Jego entuzjastycznym zapałom dla dzieł twórczych i szczerym wyczuciom czarów poetyckich

motto

dedykacja

"Dziewczyna"

Źle!

motto

dedykacja

Krótki tekst na początku książki lub innego utworu literackiego, informujący o tym, komu został on podarowany lub poświęcony, np. ": Leonowi Worthowi, kiedy jeszcze był małym chłopcem" na początku "Małego Księcia".

Krótka treść lub cytat z innego utworu umieszczany na początku dzieła literackiego, np. słowa: "„Są dziwy w niebie i na ziemi, o których ani śniło się waszym filozofom" z "Hamleta" Szekspira, które są mottem "Dziadów" Mickiewicza.

vs

dalej

"Dziewczyna"

Dobrze!

dalej

Kim był Władysław Jaroszewicz?

"Dziewczyna"

Jaki typ rymów występuje w wierszu?

przeplatany, męski

przeplatany, żeński

parzysty, męski

parzysty, żeński

"Dziewczyna"

Dobrze!

dalej

"Dziewczyna"

Źle!

rym parzysty (AABB)

rym przeplatany (ABAB)

vs

vs

rym męski jednosylabowy rok-sok

rym żeński min. dwusylabowy noga-droga

dalej

"Dziewczyna"

Źle!

rym parzysty (AABB)

rym przeplatany (ABAB)

vs

vs

rym męski jednosylabowy rok-sok

rym żeński min. dwusylabowy noga-droga

dalej

"Dziewczyna"

Poniższy cytat zawiera w sobie:

Lecz cienie zmarłych — Boże mój! — nie wypuściły młotów z dłoni! I tylko inny płynie czas — i tylko młot inaczej dzwoni… I dzwoni wprzód! I dzwoni wspak! I wzwyż za każdym grzmi nawrotem! I nie wiedziała ślepa noc, kto tu jest cieniem, a kto młotem?

anaforę

porównanie

"Dziewczyna"

Dobrze!

dalej

"Dziewczyna"

Źle!

anafora

porównanie

figura stylistyczna składająca się z dwóch członów połączonych wyrazami porównującymi, np. jak, jakby, podobnie, niby, niż, na kształt, wskazującymi na podobieństwo pewnych zjawisk lub przedmiotów

figura stylistyczna polegająca na rozpoczynaniu kolejnych wersów od tego samego wyrazu lub grupy wyrazów

vs

dalej

"Dziewczyna"

notatka

"Dusiołek"

słuchaj

"DUSIOŁEK"

czytaj

Bolesława leśmiana

"Dusiołek"

Gatunek literacki

"Dusiołek" jest balladą, ponieważ....

Zaznacz poprawne odpowiedzi.

zawiera wypowiedzi bohaterów.

posiada wiele wątków.

ma bohaterów.

ma podniosły, uroczysty nastrój.

ma narratora.

zawiera didaskalia.

ma fabułę.

zawiera środki stylistyczne.

opowiada o bogach i herosach.

zawiera elementy fantatsyczne.

ma podmiot liryczny.

opowiada o prawdziwych postaciach i wydarzeniach.

odwołuje się do elementów kultury ludowej.

"Dusiołek"

PLAN WYDARZEŃ

pobudka spowodowana duszeniem

oskarżenie Boga

drzemka z powodu upału

nagły atak potwora

podróż Bajdały

oskarżanie zwierząt

walka z Dusiołkiem

odpowiedź

"Dusiołek"

NARRATOR

Przeczytaj cytaty i odpowiedz na pytania.

• Czy narrator jest uczestnikiem wydarzeń?
• Czy to jest narrator pierwszo- czy trzecioosobowy?
• Czy to jest narrator wszechwiedzący?
• Jakim językiem się posługuje?

Pysk miał z żabia ślimaczy, — (Że też taki żyć raczy!) — A zad tyli, co kwoka, kiedy znosi jajo.

Poległ cielska tobołem Między szkapą a wołem, Skrzywił gębę na bakier i jęzorem mlasnął I ziewnął w niebogłosy i splunął i zasnął.

Nie wiadomo dziś wcale, Co się śniło Bajdale?

"Dusiołek"

NARRATOR

• Narrator nie należy do świata przedstawionego.
• To prawdopodobnie ludowy gawędziarz (zaczyna swoją opowieść w charakterystyczny sposób; przerywa ją okrzykami: że też taki żyć raczy!, milcz, gębo nieposłuszna, bo dziewki wyłają).
• Zna wiele legend, baśni i historii.
• Posługuje się językiem ludu, ale również metaforami i neologizmami.
• Słuchaczami jego opowieści są ludzie prości, wierzący w istnienie „dusiołków”.

"Dusiołek"

KOLOKWIALIZM

wyraz lub wyrażenie niedbałe, używane w języku potocznym, tylko w swobodnej rozmowie

niewypał, facet, mega, fajny

"Dusiołek"

Język ballady

Dopasuj wyrazy do odpowiednich miejsc w tabeli.

wylazł

półbabek

szkapa

dziewka

bajdała

zad

gęba

przystojność

pysk

zmajstrować

dusiołek

spotniało

cielsko

jęzor

potworzyć

neologizm

kolokwializm

paskuda

odpowiedź

"Dusiołek"

Język ballady

szpecąc przystojność przestworza, Wylazł z rowu Dusiołek

Wypatrzył zezem ściółkę ze mchu popod lasem, Czy dogodna dla karku — spróbował obcasem.

Nie dość ci, żeś potworzył mnie, szkapę i wołka, Jeszcześ musiał takiego zmajstrować Dusiołka?

"Dusiołek"

Kim jest Bajdała?

Zastanów się, które z poniższych cech pasują do Bajdały. Kliknij w odpowiednie wyrażenia.

bohater fantastyczny

bohater realistyczny

czy

leniwy

pracowity

czy

wytworny

prostak

czy

chłop

szlachcic

czy

"Dusiołek"

Kim jest Bajdała?

Bajdała

[bajarz, ten, który opowiada bajki]

Zachciało się Bajdale Przespać upał w upale, Wypatrzył zezem ściółkę ze mchu popod lasem, Czy dogodna dla karku — spróbował obcasem. Poległ cielska tobołem Między szkapą a wołem, Skrzywił gębę na bakier i jęzorem mlasnął I ziewnął w niebogłosy i splunął i zasnął.

"Dusiołek"

CO TAK NAPRAWDĘ PRZYDARZYŁO BAJDALE?

paraliż senny

"Dusiołek"

Co symbolizuje dusiołek?

W JAKI SPOSÓB MY GO SPOTYKAMY?

SKĄD SIĘ WZIĄŁ NA BOŻYM ŚWIECIE?

"Dusiołek"

Bohater utworu wędrował po świecie:

z koniem i Dusiołem

z wołem i koniem

z wołem i Dusiołem

"Dusiołek"

Dobrze!

dalej

"Dusiołek"

Źle!

Szedł po świecie Bajdała, Co go wiosna zagrzała, — Oprócz siebie — wiódł szkapę, oprócz szkapy — wołu, Tyleż tędy, co wszędy, szedł z nimi pospołu.

dalej

"Dusiołek"

Trzy ostatnie strofy zawierają:

słowa podziękowania

groźby i ostrzeżenia

wyrzuty, wymówki

"Dusiołek"

Dobrze!

dalej

"Dusiołek"

Źle!

Rzekł Bajdała do Boga: O, rety — olaboga! Nie dość ci, żeś potworzył mnie, szkapę i wołka, Jeszcześ musiał takiego zmajstrować Dusiołka?

dalej

"Dusiołek"

OCEŃ PRAWDZIWOŚĆ KAŻDEGO ZDANIA.

Narrator Dusiołka został wystylizowany na ludowego gawędziarza.

Posługuje się on wyłącznie gwarą ludową.

Narrator należy do świata przedstawionego.

Kiedy narrator zadaje pytanie: „Coć się stało, Bajdało?”, dystans pomiędzy nim a światem przedstawionym znika, a on sam staje się uczestnikiem wydarzeń.

"Dusiołek"

Wybierz właściwe informacje, tak aby zdanie było prawdziwe.

Bajdała jest chłopem prawdziwym / pozornym, bo zwracając się do Boga, zadaje pytania filozoficzne / nie zadaje pytań filozoficznych. Ma pretensje do Stwórcy, czyni Go odpowiedzialnym za stworzenie konia i wołu / istniejące zło. Dzieło Boże – także siebie i zwierzęta – nazywa stworzeniem / potworzeniem, co oznacza, że uważa je za udane / nieudane. Używa brzmiącego żartobliwie / poważnie słowa zmajstrować, które obniża / podwyższa wartość samego procesu tworzenia świata.

"Dusiołek"

notatka

"Urszula"

Kto to napisał?

Orszulo moja wdzięczna, gdzieś mi się podziała? W którą stronę, w którąś się krainę udała? Czyś ty nad wszytki nieba wysoko wniesiona I tam w liczbę aniołków małych policzona? Czyliś do raju wzięta? Czyliś na szczęśliwe Wyspy zaprowadzona? [...]

JAN KOCHANOWSKI

ADAM MICKIEWICZ

WILLIAM SHAKESPEARE

"Urszula"

słuchaj

"urszulaKOCHANOWSKA"

czytaj

Bolesława leśmiana

"Urszula"

DWA OBRAZY W WIERSZU

wspomnienie(czas przeszły)

teraźniejszość w niebie

• oczekiwanie Urszuli na rodziców;
• krzątanina Urszuli;
• pukanie do drzwi;
• pojawienie się Boga.

• relacja o przybyciu Orszulki do nieba
• rozmowy z Bogiem;
• prośba o stworzenie nieba na wzór Czarnolasu;
• spełnienie prośby;
• dwie obietnice: przyjścia rodziców i odwiedzin Boga;
• odejście Boga.

Gracias

"Urszula"

KONTRAST W ZESTAWIENIU NIEBA I ZIEMI

"Urszula"

URSZULA KOCHANOWSKA

DOPASUJ CYTATY DO ODPOWIEDNICH CECH URSZULKI.

• Jest podmiotem lirycznym w wierszu.
• Rozczarowana niebem, do którego przybyła, od Raju woli Czarnolas.
• Bardzo tęskni za rodzicami.
• Wydaje się dorosła nad miarę.

odpowiedź

"Urszula"

W utworze Bolesława Leśmiana zostały poruszone problemy

relacji między rodzeństwem

śmierci i życia pozagrobowego.

odnalezienia swojego miejsca na ziemi.

"Urszula"

Dobrze!

dalej

"Urszula"

Źle!

dalej

"Urszula"

Które zdanie wyraża sens wiersza Bolesława Leśmiana Urszula Kochanowska?

Szczęściem jest poznawanie tego, co nowe, nieznane.

Tylko przebywanie z bliskimi może zapewnić człowiekowi szczęście.

Obcowanie z Bogiem jest źródłem wiecznej szczęśliwości.

"Urszula"

Dobrze!

dalej

"Urszula"

Źle!

dalej

"Urszula"

Wiersz Urszula Kochanowska nawiązuje do cyklu utworów Jana Kochanowskiego, którym są:

PIEŚNI

FRASZKI

TRENY

"Urszula"

Źle!

dalej

"Urszula"

Dobrze!

dalej

"Urszula"

Wypowiedź: „Serce w piersi zamiera... Nie! To – Bóg, nie oni!...” wyraża:

ROZCZAROWANIE

ZŁOŚĆ

SZCZĘŚCIE

"Urszula"

Źle!

dalej

"Urszula"

Dobrze!

dalej

"Dusiołek"

"Urszula"

notatka

Inne wiersze leśmiana

wybór subiektywny

Ponad zakres śnieżycy…

Ćmy

Gdybym spotkał ciebie znowu pierwszy raz

We śnie

Dziękuję!