Want to create interactive content? It’s easy in Genially!

Get started free

Voces Tejidas

casaliteratura

Created on May 5, 2020

Start designing with a free template

Discover more than 1500 professional designs like these:

Essential Map

Akihabara Map

Discover Your AI Assistant

Match the Verbs in Spanish: Present and Past

Syllabus Organizer for Higher Education

Visual Thinking Infographic

Pollution Post

Transcript

MAPA DE LENGUAS

Aquí encontrarás información sobre cada una de las lenguas originarias que se hablan en nuestro país: el significado de sus nombres, los lugares que habitan, la cantidad de hablantes. También su nivel de vitalidad, es decir, cuán presente se encuentra en la vida de la comunidad y del país.

Fuentes:

  • Censo, 2017. Instituto Nacional de Estadística e Informática.
  • Mapa Sonoro Estadístico de Lenguas Indígenas u Originarias. Ministerio de Cultura. https://geoportal.cultura.gob.pe/mapa/perfil/lenguas
  • Base de Datos de Pueblos Indígenas u Originarios (BDPI). Ministerio de Cultura. https://bdpi.cultura.gob.pe/

  • Recursos Gráficos y Audiovisuales en Lenguas Originarias. Centro de Recursos Interculturales del Ministerio de Cultura. https://centroderecursos.cultura.pe/
  • Lenguas originarias del Perú, 2018. Ministerio de Educación.
  • Dirección General de Educación Básica Alternativa Intercultural Bilingüe y de Servicios en el Ámbito Rural. Ministerio de Educación.

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

MADIJA

Familia Arawa

417

hablantes

Significado: gente, personas

Situación lingüística: vital

La lengua madija es hablada por el pueblo del mismo nombre, el cual también es conocido como Culina.

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

Familia

arawak

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Familia Arawak

73,567

hablantes

Significado: gente, familiar o paisano

Situación lingüística: vital

El pueblo Asháninka, también denominado Ashéninka, es considerado el pueblo indígena amazónico que más territorios habita.

ASHÁNINKA

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Familia Arawak

273

hablantes

Significado: gente

Situación lingüística: vital

El pueblo Kakinte también se autodenomina Poyenisati. En la actualidad, habita en la cuenca del río Huipaya, en las provincias de Satipo y La Convención, en Junín y Cusco, respectivamente.

kakinte

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Familia Arawak

23

hablantes

Situación lingüística: seriamente en peligro

La lengua chamicuro es hablada por el pueblo Camikodlo, que significa ”oruga que vive en los árboles de la Hevea“. Los camikodlos viven principalmente en el distrito de Tigre, en Loreto.

chamicuro

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Familia Arawak

hablantes

Iñapari

Situación lingüística: seriamente en peligro

Los hablantes de la lengua iñapari viven en Madre de Dios, a lo largo del río Las Piedras.

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Familia Arawak

11,275

hablantes

Significado: ser humano

Situación lingüística: vital

El pueblo Matsigenka habita en las cuencas de los ríos Urubamba, Sensa, Picha, Yamariato, Mantalo, Yavero, Madre de Dios; y otros radican en los departamentos de Cusco, Madre de Dios, Ayacucho y Lima.

Matsigenka

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Familia Arawak

Significado: nosotros somos

Situación lingüística: vital

Gran parte de la población Nanti vive en situación de aislamiento o en contacto inicial. Sus hablantes habitan en las cuencas de los ríos Camisea, Cashiriari, Timpía, en el departamento de Cusco.

nanti

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Familia Arawak

8,016

hablantes

Significado: mis paisanos

Situación lingüística: vital

El pueblo Nomatsigenga también se autodenomina Atirii. En la actualidad, habitan principalmente en la provincia de Satipo, Junín.

Nomatsigenga

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Familia Arawak

37

hablantes

Los hablantes de la lengua resígaro, por su historia y ubicación, están vinculados a los pueblos Bora, Murui-muinani y Ocaina. Habitan en la cuenca del río Ampiyacu, en la provincia de Mariscal Ramón Castilla, Loreto.

Resígaro

Situación lingüística: seriamente en peligro

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Familia Arawak

7,523

hablantes

Significado: nosotros la gente

Situación lingüística: en peligro

La lengua yanesha, también conocida como amuesha, es hablada por el pueblo Yanesha. Sus hablantes se encuentran en la zona amazónica de Huánuco, Pasco y Junín.

Yanesha

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Familia Arawak

3,261

hablantes

Significado: verdaderos hombres

Situación lingüística: vital

La lengua yine, también conocida como piro, tiene 3 variedades dialectales: yine manu haxene, mantxinerï y mashco piro. Estas comunidades habitan en las cuencas de distintos ríos de Ucayali, así como territorios de Bolivia y Brasil.

Yine

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

Familia

aru

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Familia Aru

450,010

hablantes

Significado: (jaya mara aru) lenguaje de los antepasados

Situación lingüística: vital

Los hablantes de la lengua aimara se encuentran en Puno, Moquegua y Tacna; aunque, debido a los procesos de migración, hoy en día existen aimarahablantes en distintos departamentos del país. Esta lengua también está presente en Bolivia, Argentina y Chile.

Aimara

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Familia Aru

132

hablantes

La lengua cauqui o kawki pertenece a la familia lingüística Aru y es hablada en la comunidad de Cachuy, provincia de Yauyos, Lima. Algunos especialistas consideran que el cauqui no es propiamente una lengua, sino una variedad lingüística del jaqaru.

Kawki

Situación lingüística: seriamente en peligro

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Familia Aru

448

hablantes

Significado: jaqi: ser humano; aru: comunicación humana

Situación lingüística: seriamente en peligro

El pueblo Jaqaru habita principalmente en el distrito de Tupe, provincia de Yauyos, ubicada en el suroriente andino del departamento de Lima.

jaqaru

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Bora

748

hablantes

Significado: mɨamúnaa: gente

Situación lingüística: en peligro

Esta lengua es la única en el país perteneciente a la familia lingüística Bora. Constantemente sus hablantes han sido relacionados a los pueblos Murui-muinanɨ y Ocaina debido a que comparten historia y algunas prácticas culturales.

Familia bora

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

Familia

Cahuapana

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

shawi

17,241

hablantes

Significado: piyapi: nuestra piyapi: nuestra gente

Situación lingüística: vital

Esta lengua también es conocida como chayahuita; sin embargo, sus propios hablantes prefieren referirse a ella como shawi.

Familia cahuapana

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

shiwilu

352

hablantes

Significado: la’la’: lengua

La lengua shiwilu es también conocida como jebero. Sus habitantes se encuentran principalmente en el departamento de Loreto, entre los ríos Marañón y Huallaga.

Familia cahuapana

Situación lingüística: seriamente en peligro

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

HARAKBUT

664

hablantes

Significado: gente o humanidad

La lengua harakbut es la única de su familia lingüística, por lo que se le considera una lengua aislada. El pueblo Harakbut ha agrupado a antiguos pueblos y comunidades, como Amarakaeri, Arasaeri, Wachipaeri, Kisamberi, Pukirieri, Sapiteri y Toyeri.

Familia harakbut

Situación lingüística: vital

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

Familia

Huitoto

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Murui-muinani

La lengua murui-muinani fue conocida como huitoto, sin embargo, sus hablantes prefieren la primera denominación.

Familia Huitoto

Situación lingüística: en peligro

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Ocaina

44

hablantes

El pueblo Ocaina también se autodenomina Dukaiya y Dyo’xaiya.

Familia Huitoto

Situación lingüística: seriamente en peligro

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

Familia

jíbaro

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Achuar

3,809

hablantes

Significado: gentes de la palmera Achu

La lengua achuar es hablada por los pueblos Achuar y Jíbaro.

Familia jíbaro

Situación lingüística: vital

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Awajún

56,584

hablantes

Significado: iinia chichama: nuestra lengua

El pueblo Awajún fue conocido como Aguaruna, aunque prefiere autodenominarse del primer modo.

Familia jíbaro

Situación lingüística: vital

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Wampis

3,569

hablantes

Significado: shuar: gente

La lengua wampis también es conocida con el nombre huambisa.

Familia jíbaro

Situación lingüística: vital

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Kandozi-Chapra

877

hablantes

Significado: kadoashi: nombre masculino que hace referencia a un loro con plumas amarillas en la frente

La lengua kandozi-chapra presenta las variedades kandozi y chapra, y es hablada por el pueblo Kandozi.

Familia kandozi

Situación lingüística: vital

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

MUNICHE

La lengua muniche es la única de la familia Muniche, por lo que es considerada una lengua aislada.

Familia muniche

Situación lingüística: seriamente en peligro

hablantes

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

Familia

Pano

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Amahuaca

328

hablantes

Significado: amin waka: hijos de la capibara

La capibara o ronsoco es un roedor silvestre, su carne es un alimento tradicional en distintas comunidades amazónicas. Desde 1962, algunas familias habitan en las riberas del río Urubamba, luego de haber migrado desde las cabeceras de los afluentes del río Curiuja. Otra parte se mantiene sin contacto con el mundo exterior.

Familia pano

Situación lingüística: seriamente en peligro

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Kapanawa

117

hablantes

Significado: capa: ardilla / nahua: gente

El pueblo Kapanawa también se autodenomina Noquen Caibo, que significa ”nuestros paisanos“. Habita principalmente en el departamento de Loreto, en las riberas de los ríos Alto Tapiche y Buncuya.

Familia pano

Situación lingüística: seriamente en peligro

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Cashinahua

1,074

hablantes

Significado: huni kuin: gente verdadera

El pueblo Cashinahua se identifica con el nombre de Huni Kuin, cuyo significado es ”gente verdadera“. Se encuentran en Brasil y Perú, entre las riberas de los ríos Curanja y Alto Purús, en Ucayali.

Familia pano

Situación lingüística: vital

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Iskonawa

22

hablantes

Significado: iscon: ave páucar; nahua: gente

El páucar es un ave ligera, de plumaje azul o amarillo, que imita los cantos de otras aves y de los comuneros. La lengua iskonawa también es denominada iscobaquebo. En la actualidad, sus miembros viven entre la ciudad de Pucallpa y algunas comunidades nativas shipibo-konibo.

Familia pano

Situación lingüística: seriamente en peligro

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Kakataibo

1,553

hablantes

Significado: kakataibo: verdaderos hombres

El pueblo Kakataibo es también conocido como Unibo o Uni. En la actualidad, habita principalmente en los departamentos de Ucayali y Huánuco, cerca de las cuencas de los ríos Aguaytía, San Alejandro y Sungaroyacu.

Familia pano

Situación lingüística: vital

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Matsés

1,724

hablantes

Significado: gente o pariente

El pueblo Matsés es denominado también como Mayoruna. En nuestro país, sus habitantes viven en las cuencas de los ríos Gálvez y Yaquirana, y en la quebrada Añushiyacu, en Loreto.

Familia pano

Situación lingüística: vital

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Sharanahua

486

hablantes

Significado: shara: bueno, buena / nahua: gente

En la actualidad los hablantes de la lengua sharanahua viven en las cuencas de los ríos Purús y Curanja, en el departamento de Ucayali.

Familia pano

Situación lingüística: vital

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Shipibo-konibo

22,517

hablantes

Significado: shipibo-konibo: mono y pez

La lengua shipibo-konibo es considerada la más hablada de la familia Pano. Sus hablantes habitan principalmente en departamentos de la selva central.

Familia pano

Situación lingüística: vital

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Yaminahua

574

hablantes

Significado: yami: hacha / hanua: gente

Los hablantes de la lengua yaminahua se encuentran en las cuencas de los ríos Yurua, Mapuya y Huacaspitea, en la provincia de Atalaya, Ucayali.

Familia pano

Situación lingüística: vital

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Yora

420

hablantes

Significado: gente verdadera

Los hablantes de la lengua yora o nahua habitan en la Reserva Territorial Kugapakori, Nahua, Nanti y otros territorios ubicados principalmente en la comunidad nativa de Santa Rosa de Serjalí.

Familia pano

Situación lingüística: vital

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

YAGUA

Familia Peba-Yagua

712

hablantes

Significado: nihamwo: nosotros la gente

La lengua yagua, también denominada yihamwo o ñihamwo, es la única de la familia lingüística Peba-Yagua, por lo que se le considera una lengua aislada.

Situación lingüística: en peligro

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

QUECHUA

Familia quechua

3,360,331

hablantes

Significado: runa simi: lengua de las personas

La lengua quechua o runasimi tiene diversas variedades distribuidas en 7 países de América del Sur. En Perú, estas se agrupan en quechua I y quechua II, el primero ubicado en la zona central del país y el segundo en el norte y sur.

Situación lingüística: vital

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

URARINA

Familia SHIMACO

1,301

hablantes

Significado: kacha edze: gente

La lengua urarina es la única perteneciente a la familia lingüística Shimaco que habita en el Perú. El pueblo Urarina es también denominado Itucali, Kacha Edze e Itukale.

Situación lingüística: vital

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

ese eja

Familia Tacana

212

hablantes

Los hablantes del ese eja que habitan en el Perú han sido reconocidos en dos variedades de esta lengua, denominadas según su ubicación geográfica: palmarrealina o beniana y baawaja o tambopatina.

Situación lingüística: vital

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

TICUNA

Familia ticuna

4,290

hablantes

Significado: hombre negro

Esta lengua es la única de la familia Ticuna, por lo que se le considera una lengua aislada. Este pueblo también se identifica como Du-u, que en su lengua significa ”gente“.

Situación lingüística: vital

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

Familia

TUCANO

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Maijuna

Familia tucano

121

hablantes

Significado: maijuna: nosotros mismos

Los hablantes de la lengua maijuna o maijiki han sido conocidos frecuentemente como orejones por los adornos de madera que los varones solían llevar en sus orejas.

Situación lingüística: seriamente en peligro

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

secoya

Familia tucano

638

hablantes

Significado: siecoya: río pintado de líneas de color arco iris

El pueblo Secoya se autoidentifica también con el término ”aido pai“, que significa ”gente de este monte“.

Situación lingüística: vital

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

Familia

TUPÍ-GUARANÍ

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Kukama Kukamiria

Familia tupí-guaraní

11,307

hablantes

Significado: chacra pequeña amamantada

La lengua kukama kukamiria tiene dos variedades en Perú: kukama y kukamiria. En la actualidad, este pueblo habita entre Brasil y Perú. En nuestro país, viven en las cuencas de los ríos Marañón, Tigre, Urituyacu y Huallaga, en Loreto.

Situación lingüística: seriamente en peligro

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

omagua

Familia tupí-guaraní

hablantes

Significado: umawa: gente que mira

El pueblo Umawa ha sido nombrado de distintas formas: Omagua Yeté, Pariana, Macanipa, Yhuata, Cambeba, entre otros.

Situación lingüística: seriamente en peligro

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

Familia

ZAPÁRO

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

arabela

Familia záparo

118

hablantes

Significado: tapueyocuaca: familia, hermanos

El pueblo Arabela también se denomina Tapueyocuaca y Chiripuno.

Situación lingüística: seriamente en peligro

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Iquitu

Familia záparo

519

hablantes

Situación lingüística: seriamente en peligro

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro

Familia Muniche

Familia Arawa

25 Muniche

1 Madija

Familia Pano

Familia Arawak

Taushiro

Familia záparo

hablante

Algunos estudiosos vinculan a esta lengua con el kandozi-chapra y el extinto omurano. El único hablante es Amadeo García García, quien vive en la cuenca del río Tigre, en Loreto.

Situación lingüística: seriamente en peligro

26 Amahuaca

2 Asháninka

27 Kapanawa

3 Kakinte

28 Cashinahua

4 Chamicuro

29 Iskonawa

5 Iñapari

30 Kakataibo

6 Matsigenka

31 Matsés

7 Nanti

32 Sharanahua

8 Nomatsigenga

33 Shipibo-konibo

9 Resígaro

34 Yaminahua

10 Yanesha

35 Yora

11 Yine

Familia Peba-Yagua

Familia Aru

36 Yagua

12 Aimara

13 Kawki

Familia Quechua

14 Jaqaru

37 Quechua

Familia Bora

Familia shimaco

15 Bora

38 Urarina

Familia Cahuapana

Familia Tacana

16 Shawi

39 Ese Eja

17 Shiwilu

Familia Ticuna

Familia Harakbut

40 Ticuna

18 Harakbut

Familia Tucano

Familia Huitoto

41 Maijuna

19 Murui-muinanɨ

42 Secoya

20 Ocaina

Familia Tupí-Guaraní

Familia Jíbaro

43 Kukama Kukamiria

21 Achuar

44 Omagua

22 Awajún

Familia Záparo

23 Wampis

45 Arabela

Familia Kandozi

46 Iquitu

24 Kandozi-Chapra

47 Taushiro