PRL pod rządami Edwarda Gierka - kl.8

Zapisz temat i cele lekcji

Temat: PRL pod rządami Edwarda Gierka

Cele: 1. znam datę 1976 r. 2. znam postaci: Edwarda Gierka, Kazimierza Górskiego, Ryszarda Szurkowskiego, Wojciecha Fibaka, Ireny Szewińskiej, Mirosława Hermaszewskiego 3. wymieniam zmiany, które zaszły w życiu codziennym Polaków w czasach rządów Gierka 4. omawiam przyczyny wystąpień z 1976 r.

Wyk. Olga Maruszewska-Tupacz

Przypomnij sobie, w jakich okolicznościach Edward Gierek przejął władzę w Polsce? Kto przed E. Gierkiem pełnił funkcję I sekretarza KC PZPR?

Skąd ten Gierek?

Główną przyczyną przejęcia władzy przez ekipę Edwarda Gierka były wydarzenia z grudnia 1970 roku. Wprowadzone wówczas podwyżki spowodowały wybuch strajków w Stoczni Gdańskiej i innych zakładach produkcyjnych w różnych regionach kraju. Władze rozprawiły się z robotnikami za pomocą siły, co Władysław Gomułka przypłacił utratą stanowiska pierwszego sekretarza KC PZPR. Jak wyglądała później gospodarka PRL dekady Edwarda Gierka?

Edward Gierek, „dobry gospodarz ze Śląska”, jak mówiono o nim w partyjnych kuluarach, został wybrany na pierwszego sekretarza KC PZPR 19 grudnia 1970 roku. Jego hasłem przewodnim była fraza „Nigdy więcej grudnia!”, a na zaakceptowanie jego osoby przez większość społeczeństwa wpłynęło w znacznym stopniu niezapowiedziane spotkanie ze strajkującymi robotnikami stoczni w Gdańsku, jakie odbyło się 25 stycznia 1971 roku. Wtedy to padło słynne pytanie: „No to jak, towarzysze, pomożecie?”, które stało się jednym z głównych atutów propagandy rządowej w nadchodzącej dekadzie.

Cud na kredyt?

15 lutego 1971 roku władze podjęły decyzję o cofnięciu podwyżek. W kraju występowały ogólne braki w rezerwach mięsa i żywności, nie było też środków do ich uzupełnienia. Związek Radziecki w zamian za „spokój społeczny narodu sąsiedniego” zaoferował kredyt w wysokości 100 mln dolarów na zakup artykułów spożywczych. Półki sklepowe zostały na nowo zapełnione, a Edward Gierek mógł przedstawić społeczeństwu swoje plany dotyczące przyszłości kraju.

Strategia gospodarcza Edwarda Gierka przewidywała rozwój przemysłu ciężkiego, rozwój infrastruktury i jednoczesne polepszenie warunków życia obywateli. Jednym słowem chciano połączyć ekspansję inwestycyjną i konsumpcję co było niemożliwe. Państwa polskiego nie było stać na wzmożoną działalność inwestycyjną połączoną z rozwojem przemysłu skierowanego na konsumpcję. Jednak zarówno Moskwa jak i część działaczy partyjnych wywierali wielki wpływ na rozwój przemysłu ciężkiego. Było to związane z jednej strony z wyścigiem zbrojeń, z drugiej strony z poparciem, jakiego udzielali Gierkowi działacze partyjni związani z przemysłem ciężkim. Nie mogąc wybierać między jednym, a drugim Edward Gierek podjął próbę zrealizowania fantastycznych planów w oparciu o kredyty zagraniczne. Lata 70—e często określano w PRL jako lata „cudu gospodarczego”. Niestety był to cud na kredyt.

Efekty polityki gospodarczej Edwarda Gierka

b. stopniowo nasilały się negatywne zjawiska w gospodarce – szybko wzrastało zadłużenie kraju – w 1980 r. zadłużenie wynosiło już 20 mld dolarów – niektóre zakupione na zachodzie licencje w momencie zakupu były przestarzałe – część kosztownych inwestycji nie zwróciła się – polski przemysł był pracochłonny, energochłonny i materiałochłonny – w gospodarce pojawiło się ukryte bezrobocie – zakłady zatrudniały więcej osób, niż było potrzeba, aby zapewnić wszystkim pracę

a. symbole „dekady Gierka” – szybko rozwijało się budownictwo mieszkalne z tzw. wielkiej płyty – do masowej produkcji wprowadzono Fiata 126p, co przyczyniło się do motoryzacji polskiego społeczeństwa – poprawiło się zaopatrzenie gospodarstw domowych w sprzęt AGD i RTV (lodówki, pralki, telewizory) – poprawiło się zaopatrzenia w żywność, w tym produkty importowane (banany, cytrusy)

Partia umacnia władzę

W 1976 r. została znowelizowana Konstytucja z 1952 r. a. Polska Zjednoczona Partia Ludowa została uznana za „przewodnią siłę” narodu b. wprowadzono zapis, że Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL) jest krajem socjalistycznym c. wprowadzono zapis o nierozerwalnej przyjaźni polsko-sowieckiej

Na zdjęciu E. Gierek i Leonid Breżniew (pocałunek, który stał się symbolem polsko-sowieckiej przyjaźni).Nikt tak nie całował jak Leonid Breżniew :) Nic więc dziwnego, że gdy w 1974 roku przyjechał do Polski na obrady Układu Warszawskiego, Edward Gierek nie omieszkał skorzystać z okazji.

Kultura

Maanam

3. Kultura „dekady Gierka” a. szybko rozwijała się telewizja, która od 1971 r. nadawała w kolorze – ogromną popularność zdobyły polskie seriale: Czterdziestolatek i 07 zgłoś się – telewizja emitowała zachodnie filmy, seriale i programy rozrywkowe b. szybko rozwijała się muzyka rozrywkowa - ogromną sławę zyskały m.in.: – Maryla Rodowicz – Budka Suflera – Maanam

Budka Suflera

Maryla Rodowicz

Sukcesy sportowe

W 1972 r. narodowa reprezentacja piłki nożnej pod kierunkiem Kazimierza Górskiego zdobyła złoty medal na igrzyskach olimpijskich, dwa lata później zajęli 3 miejsce na mistrzostwach świata..

wizerunek władzy poprawiały osiągnięcia sportowe, np.: – sukcesy piłkarskie kadry Kazimierza Górskiego – sukcesy siatkarzy Huberta Wagnera - sukcesy w kolarstwie Ryszarda Szurkowskiego - sukcesy w lekkoatletyce Ireny Szewińskiej - sukcesy w tenisie ziemnym Wojciecha Fibaka

Mirosław Hermaszewski

Pierwszy i jedyny w dotychczasowej historii Polak, który odbył lot w kosmos. Latem 1978 r. został wyniesiony na orbitę okołoziemską na pokładzie sowieckiego statku kosmicznego. Jako dziecko został ocalony przez matkę z napadu UPA na Lipniki w marcu 1943. Podczas całej rzezi wołyńskiej Hermaszewski stracił łącznie aż 19 członków swojej rodziny, w tym ojca, zmarłego w Bereznym, w wyniku rany postrzałowej płuca.

Wydarzenia czerwca 1976 r.

Czerwiec ‘76 to fala strajków i demonstracji ulicznych, jakie miały miejsce 25 czerwca 1976 r. Objęły one około 70–80 tys. osób w co najmniej 90 zakładach pracy na terenie 24 województw. Bezpośrednią przyczyną protestu była zapowiedziana 24 czerwca w Sejmie PRL przez premiera Piotra Jaroszewicza drastyczna podwyżka cen wielu artykułów żywnościowych (m.in. mięso i ryby – 69 proc., nabiał – 64 proc., ryż – 150 proc., cukier – 90 proc.). Do sprowokowania wybuchu społecznego niezadowolenia przyczyniły się też niesprawiedliwe rekompensaty (zarabiający poniżej 1300 zł mieli otrzymać 240 zł, zarabiający powyżej 6000 zł – 600 zł). Podwyżkę władze przedstawił jako „projekt”, choć powszechnie zdawano sobie sprawę, że decyzje zapadły, cenniki wydrukowano, a rzekome konsultacje społeczne są fikcją. W Radomiu, Ursusie i Płocku doszło 25 czerwca 1976 r. do pochodów i demonstracji, zakończonych starciami z MO, a w Radomiu – dramatycznymi walkami ulicznymi.

Schyłek epoki Gierka

Po protestach z 1976 r. kryzys się pogłębiał. Kolejki do sklepów wydłużały się. Po artykuły pierwszej potrzeby trzeba było stać w kilkugodzinnych kolejkach. W sierpniu 1976 r. pojawiły się kartki na cukier.

Notatka do zeszytu Ekipa Edwarda Gierka kładła nacisk na poprawę warunków życia Polaków, co przyniosło jej popularność w społeczeństwie. Inwestycje, które zostały wdrożone były finansowane z zagranicznych kredytów stały się ogromnym obciążeniem. Planowany wzrost cen podstawowych towarów stał się bezpośrednią przyczyną protestów robotniczych w 1976 r. Zostały one stłumione siłą, ale rządzący wycofali się z podwyżek. W 1976 r. zmieniono Konstytucję PRL wzmacniając rolę PZPR w państwie.

ZADANIE:

1. Poniżej znajdziesz listę pojęć, które dla Ciebie mogą wydać się niezrozumiałe, dziwne, może nawet nieco niemądre :) Zapewniam Cię jednak, że dla twoich dziadków i rodziców (pewnie w większości tzw. „dzieci epoki Gierka”) są one całkowicie oczywiste. Wybierz spośród nich 10 i poproś starszych członków rodziny o ich wyjaśnienie. Może przy okazji poznasz ciekawostki z życia codziennego tego okresu, jakieś rodzinne wspomnienia. Uwzględnij je, a w ten sposób wartość Twojej pracy wzrośnie. Zdobyte informacje zaprezentuj w postaci kilkuzdaniowej notatki, komiksu, rysunku, prezentacji słuchowiska, czy filmu lub innej, wybranej przez siebie formy. Pamiętaj, że każde z tych pojęć trzeba odnieść do realiów tamtego okresu, a zatem „Ogórek” wcale nie oznacza warzywa. Unikaj korzystania z wyszukiwarek internetowych, w tej pracy ważne są Twoje własne, rodzinne badania historyczne. Pojęcia: Maluch, CPN, guma (gra), Ogórek, wielka płyta, gierkówka, Żuk, Pewex, relaksy, kalka, Frania, prywatka, podomka, mata, syfon, prodiż, węglarka, piec kaflowy, kapiszon, Kasprzak, korki, Grundig, tygryski, saturator, nyska, tarcza szkolna, „suka”, Złota jedenastka, kartki, Tytusy. Termin wykonania: 22 marca. Rozwiązanie (plik bądź link) wyślij na mail: historia.sp1legionowo@gmail.com, przez librus, albo przez aplikację Teams. 2. Przeczytaj temat z podręcznika (s.175-180), zwróć uwagę na teksty źródłowe oraz mapę.