Piesn o Rolandzie

Temat:

Piesn o Rolandzie

wzór sredniowiecznego rycerza

Po tej lekcji:

Wiem, czym i o czym jest "Pieśń o Rolandzie"

Potrafię przedstawić wzorzec osobowy średniowiecznego rycerza

Znam pojęcie ars moriendi

Potrafię wymienić elementy dobrej śmierci

Informacje z poprzednich lekcji

Król Artur, Karol Wielki (Pieśń o Rolandzie), Bolesław Chrobry (Kronika Polska)

Literatura parenetyczna upowszechniała te wzorce, pełniła funkcję dydaktyczną, pokazująć, jak żyć.

Św. Franciszek, Św. Aleksy,

W średniowiecznej literaturze powtarzały się 4 wzorce osobowe:

świętego rycerza władcy damy

Roland, Oliwier (Pieśń o Rolandzie), Tristan, Zawisza Czarny.

Oda (Pieśń o Rolandzie)Ginewra (z legend arturiańskich),Izolda (Dzieje Tristana i Izoldy)

Pod obrazkami znajdują się przykłady, które powinienieś znać. Zajrzyj i sprawdź się.

Motyw rycerza

• Po czym poznamy rycerza? Czy chodzi tylko o mężczyznę, który nosi zbroję? Jakie cechy ma prawdziwy rycerz?

• wypisz znanych Ci bohaterów (literackich, filmowych, z utworów muzycznych), którzy realizują motyw rycerza (są nim dosłownie lub po rycersku się zachowują

Budowa - rodzaj - gatunek

To poemat epicki, epos rycerski. Rodzaj: epika.

Pieśń to:

wiersz liryczny przeznaczony do recytacji lub śpiewu,

Pieśń o Rolandzie

utwór wokalny do tekstu poetyckiego,

chansons de geste

część poematu epickiego

zapisz w zeszycie te informacje

Podstawowe informacje

1. Utwór powstał prawdopodobnie pod koniec XI wieku,
2. najstarszy zapis dzieła (zwany oksfordzkim, od miejsca przechowywania) pochodzi mniej więcej z połowy XII stulecia.
3. Autor dzieła nie jest znany.
4. Choć opisana bitwa miała rzeczywiście miejsce, jej przebieg wyglądał zupełnie inaczej.

Illustration de couverture pour l'édition de La Chanson de Roland par Léon Gautier, Mame, Tours, 1881

VIDEO

Dr hab. Bogusław Bednarek o bitwie stoczonej pod Roncevaux, źródłó: e-podręczniki.licencja: CC BY-NC-SA 4.0

Obejrzyj filmik. Wynotuj cechy utworu epickiego i epickiej przesady.

Za wszelkie problemy natury technicznej filmiku bardzo przepraszam.

Pieśń o Rolandzie

rzeczywistość

W roku 778 doszło do bitwy w wąwozie Ronsewal na granicy Francji i Hiszpanii. W bitwie tej tylne oddziały armii króla Karola Wielkiego doznały klęski w walce z miejscowymi baskijskimi góralami (najprawdopodobniej chrześcijańskimi). Pokonali oni Francuzów wycofujących się z Hiszpanii, gdzie Karol bezskutecznie usiłował zawładnąć terenami zajmowanymi przez Saracenów (robił to zresztą za namową jednego ze zbuntowanych saraceńskich wodzów). Wśród poległych w bitwie był rycerz Hruodlandus. Właśnie on stał się pierwowzorem postaci Rolanda.

Roland walczy z wojskami Saracenów. Roland ginie w walce, ale najpierw umiera 20 tysięcy jego podwładnych, którzy jednak wcześniej zabijają o wiele więcej wojowników przeciwnej armii. Do przegranej Rolanda przyczyniła się zdrada jego ojczyma Ganelona, który wszedł w układy z wodzem Saracenów Marsylem. Karol Wielki, zawiadomiony o bitwie toczonej na tyłach jego wojsk (Roland, widząc, że przegrał, zadął w róg), zawrócił z głównymi siłami i doszczętnie rozgromił armię saraceńską.

VS

wynotuj

podstawowe różnice

Bohaterowie eposu:

1. Karol Wielki - cesarz, władca,
2. Roland - hrabia, odważny rycerz,
3. Oliwier - hrabia, rozsądny rycerz,
4. Turpin - arcybiskup i rycerz,
5. Ganelon - ojczym Rolanda, zdrajca,
6. Marsyl - król saracenów.
7. * Oda - narzeczona Rolanda, umiera na wieść o śmierci rycerza.

Illustration de couverture pour l'édition de La Chanson de Roland par Léon Gautier, Mame, Tours, 1881

WZOR OSOBOWY RYCERZA

• Przeczytaj pieśni 81-87 i 128-133.
• Zastanów się, co różniło Rolanda i Oliwiera?
• Jakie mieli cechy wspólne?
• Pamiętaj, że obaj są podawani za przykład wzorowego rycerza, choć to Roland jest głównym bohaterem.
• Którego z nich wolałbyś mieć za towarzysza broni? Dlaczego?zapisz odpowiedź w formie wypowiedzi argumentacyjnej. Zadanie dodatkowe, na ocenę. Dodatkowe = nieobowiązkowe.

Oliwier

Roland

dumny

wierzący

honorowy

mądry

lojalny

silny

porywczy

odważny

roztropny

wierny

Roland umiera

Pieśni 168-176 (CLXVIII-CLXXVI)

1. Przeczytaj opis śmierci Rolanda. 2. Co Cię dziwi w tym opisie? 3. Czy tak właśnie wyobrażasz sobie śmierć na polu walki? 4. Wypisz, co po kolei robi Roland, umierając.

Śmierć Rolanda to realizacja motywu ars moriendi

Miniatury z Rękopisu z St. Gallen (Szwajcaria) Karol Wielki, koniec XIII wieku, Stadtsbibliothek (Vadiana), domena publiczna

Miejsce śmierci, każdy rekwizyt i gest ma znaczenie. Postaraj się domyślić, jakie. Odpowiedzi znajdują się np. w podręczniku.

Roland umiera

Pieśni 168-176 (CLXVIII-CLXXVI)

sosna

głowa zwrócona w stronę Hiszpanii

miecz

uderzanie się w piersi

róg

wzniesiona rękawica

marmurowe głazy

wzgórze

Roland umiera

Pieśni 168-176 (CLXVIII-CLXXVI)

1. Zastanów się, które zachowania Rolanda w obliczu śmierci są uniwersalne. 2. Stwórz na tej podstawie listę kilku poleceń na czas śmierci: jak dobrze umierać. Zapisz tę listę.

Czy znasz innych bohaterów - z literatury, gier lub filmów - którzy umierali długo i przygotowywali się do śmierci? Temat do przemyślenia.

Śmierć hrabiego Rolanda w bitwie (na obrazie widoczny wąwóz Roncevaux), [w:] Wielkie Kroniki Francji Jean Fouquet, ok. 1455-1460, domena publiczna

Bądź dzielny jak Roland, mądry jak Oliwier

Dziekuje