Balladyna genially

Juliusz Słowacki Balladyna

Co warto wiedzieć?

Prezentacja powstała w oparciu o proponowane przez wydawnictwo GWO scenariusze zajęć lekcyjnych związanych z treścią lektury. Mam nadzieję, że okaże się praktycznym przewodnikiem po zawiłościach dramatu Słowackiego i chociaż trochę zastąpi Wam nasze rozmowy o lekturze:-)

Dramat romantyczny ukształtował się w epoce romantymu w opozycji do dramatu antycznego. Nie obowiązywała go zasada trzech jedności ( miejsca, czasu, akcji) właściwa dramatom starożytnym. Kompozycja była raczej luźna. Łączono kategorie estetyczne: patos z ironią, tragizm z komedią, fantastykę z realizmem. Charakteryzuje go zatem swoisty synkretyzm.

Zapamiętaj!

Balladynę Słowackiego zalicza się do dramatów romantycznych, gatunkowo zaś jest tragedią, czyli utworem, w którym wyrażnie wyeksponowany jest wątek konfliktu między dążeniami i działaniami bohaterów a mocami wyższymi – siłami nadprzyrodzonymi i światem wartości moralnych. Tragedia zazwyczaj kończy się katastrofą, ponieważ dążenia bohaterów są sprzeczne z ogólnie przyjętymi normami etycznymi. Jednostka musi ponieść klęskę, przypominając tym samym o odwiecznych konfliktach między dobrem a złem, nieprawością a sprawiedliwością, kłamstwem a prawdą.

WAŻNE!

Słowacki nawiązał w Balladynie nie tylko do romantycznej ballady, lecz także twórczo przetworzył m.in. wzory zaczerpnięte z dramatów Williama Szekspira . W podtytule nazwał Balladynę tragedią, gdyż zgodnie z zasadami tego gatunku losy głównej bohaterki kończą się nieszczęśliwie i mimo wysiłków nie może ona odmienić swojego przeznaczenia.

Słowacki napisał Balladynę w Szwajcarii w 1834r.

WARTO WIEDZIEĆ!

Balladynę rozpoczyna tzw. prolog w formie listu dedykowanego innemu wybitnemu polskiemu pisarzowi - Zygmuntowi Krasińskiemu - prywatnie przyjacielowi Słowackiego. Tekst wieńczy epilog.

ZWRÓĆ UWAGĘ!

Dlaczego główna bohaterka ma na imię Balladyna? Najprostszym wytłumaczeniem jest poczynione w ten sposób nawiązanie autora do popularnego w romantyzmie gatunku literackiego - ballady.

WARTO WIEDZIEĆ :)

Znam już twórczość romantyków:a) Dziady cz.II, b Lilije, c) Świtezianka, d) Reduta Ordona, e) Stepy akermańskie, f) Pan Tadeusz, g) Smutno mi, Boże, h) Fortepian Chopina, i) Moja piosnka, j) Zemsta k) Śmierć Pułkownika

Orientuję się, na jaki okres przypada epoka romantyzmu oraz co charakteryzuje kulturę i sztukę tego okresu.

Patrz: wklejka, zeszyt kl. 7

W kontekście Balladyny ważne są:* fascynacja ludowością, średniowieczem, dawnymi legendami i baśniami, * zainteresowanie pradziejami Słowiańszczyzny oraz twórczością Szekspira, * zaangażowanie twórców romantycznych w sprawy narodowe i walkę o niepodległosć.

Wszystkie te kwestie znajdują odbicie w omawianym dramacie i wpływają na niezwykłość świata przedstawionego Balladyny

Balladyna

komponenty świata Przedstawionego

CZYLI Z JAKICH SKŁADNIKÓW SKŁADA SIĘ TA MIKSTURA;)

Okolice jeziora Gopła (las, chata Pustelnika, chata Wdowy, zamek Kirkora) oraz Gniezno.Miejsca autentyczne współistnieją z fikcyjnymi

CZAS

Niekreślony; autor określa czas jako bajeczny.Poza tym wiemy o czterech dniach.

PRZESTRZEŃ

" Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat"

Gopło – jezioro na Pojezierzu Gnieźnieńskim; wiąże się z legendą o królu Popielu, którego myszy zjadły; w dramacie Słowackiego jest siedzibą nimfy Goplany, podkreśla baśniowo-legendarny charakter świata przedstawionego.

Podział na postaci realistyczne (prawdopodobne) i fantastyczne.

Nombre del autor

BOHATEROWIE

Gniezno w historii Polski: • pierwsza stolica Polski • siedziba Mieszka I i pierwszych Piastów • chrzest Polski • katedra gotycka ze słynnymi drzwiami przedstawiającymi dzieje św. Wojciecha • Zjazd Gnieźnieński • koronacja Bolesława Chrobrego

W dramacie Słowackiego:• stolica legendarnych Popielów (najpierw Popiela III, a po jego obaleniu – uzurpatora Popiela IV) • zabicie uzurpatora przez Kirkora • bitwa pod murami miasta między wojskami Kirkora a przekupionymi najemnikami Fon Kostryna i Balladyny • objęcie tronu królewskiego przez Balladynę i sądzenie winnych

Bohaterowie

POSTACI REALISTYCZNE

• Pustelnik (ukrywający się pod tą postacią król Popiel III)
• Kirkor – hrabia, pan pobliskiego zamku
• Wdowa – matka Aliny i Balladyny
• Alina – młodsza córka Wdowy
• Balladyna – starsza córka Wdowy
• Grabiec – wieśniak, pijaczyna, kochanek Balladyny, ukochany Goplany obdarowany przez nią koroną Lecha
• Filon – pasterz szukający idealnej kochanki
• Wieśniacy – sąsiedzi i znajomi Wdowy oraz jej córek
• Fon Kostryn – naczelnik straży w zamku Kirkora
• Gralon – posłaniec i rycerz Kirkora
• Kanclerz – stróż prawa czuwający nad przebiegiem sądu dokonywanego przez nową władczynię
• Wawel – kronikarz
• Poseł z Gniezna, Paź, Lekarz zamkowy,
• Woźny sądowy, Strażnik, Żołnierz

POSTACI FANTASTYCZNE

• Goplana – królowa jeziora Gopło
• Skierka – leśny duszek, życzliwy i posłuszny sługa Goplany
• Chochlik – leśny duszek, złośliwy i krnąbrny sługa Goplany
• Duch Aliny – cień z dzbankiem na głowie

• Niezwykłość postaci fantastycznych kryje się nie tylko w ich baśniowo-legendarnym rodowodzie i magicznych zdolnościach, ale także w tym, że znacząco wpływają na świat realistyczny.

• Goplana ingeruje w życie ludzi, zmieniając całkowicie jego bieg. Uruchamia lawinę wydarzeń, które odsłaniają prawdziwe oblicze ludzi i prowadzą do kolejnych tragedii.
• Zdruzgotana takim obrotem spraw, którego nie da się ani cofnąć, ani zatrzymać, postanawia ich rozstrzygnięcie pozostawić Bogu. („Poplątałam ludzkie czyny / Tak, że Bogu mścicielowi / Trzeba wziąć grom i upuścić / Na ludzkie dzieła i winy... ”).
• Goplana symbolizuje to, w co wierzyli romantycy – istnienie jakiejś nieokreślonej, irracjonalnej siły kierującej ludzkim losem. Siła ta sprawia, że działania bohaterów przynoszą efekty odmienne od zamierzonych.

Oprócz postaci fantastycznych na niezwykłość świata przedstawionego wpływają: – Pustelnik, czyli postać legendarnego króla Popiela, któremu autor dramatu nadał przydomek III. – Wawel – kronikarz; imię kojarzone z zamkiem królewskim w Krakowie (nazwa wzgórza, na którym stoi zamek) – Filon – najbardziej dziwaczna i niezrozumiała postać. Jest mieszaniną średniowiecznego trubadura, sielankowego pasterza i romantycznego bohatera cierpiącego z powodu niespełnionej miłości. W jego osobie widoczne są romantyczne fascynacje, inspiracje i tendencje.

Zgodnie z legendami istniał tylko jeden król Popiel, który za namową swojej okrutnej żony - cudzoziemki - pozbył się zasiadających w radzie starszych stryjów, pojąc ich zatrutym winem, aby nie zagrażali jego synom jako dziedzicom tronu. Ciała porzucił w lesie lub utopił w jeziorze Gople (legendy różną się w tej kwestii), a zwłoki stały się pożywką dla myszy, które rozmnażały się na potęgę. Przerażony król Popiel (któremu wcześniej pustelnik-wróżbita zasugerował, aby strzegł się myszy, co Popiel zignorował) ukrył się wraz z rodziną na wieży zamku kruszwickiego, ale myszy w poszukiwaniu żeru wdarły się tam i pożarły ukrywających się. Po Popielu pozostała tylko korona królewska. Zatem J. Słowacki, tworząc niejako dynastię Popielów, stworzył własną legendę.

ZAPAMIĘTAJ!

Wydarzenia i rekwizyty, które decydują o niezwykłości świata przedstawionego.

Akt I – cudowna korona Lecha i jej dzieje – przebudzenie Goplany – miłość nimfy do człowieka i uratowanie mu życia – spotkanie królowej Gopła z ukochanym – Grabcem – zadania wyznaczone Skierce i Chochlikowi przez Goplanę – czary Skierki

Akt II – zamknięcie Chochlika za karę w żabiej muszli – przemiana Grabca w wierzbę – zakochanie się Filona, na skutek czarów Goplany, w martwej dziewczynie – próby ożywienia zmarłej Aliny – wcielenie się Goplany w Alinę – przepowiednia królowej Gopła – niezmywalna plama na czole Balladyny

Akt III – powrót Grabca do ludzkiej postaci – odczytanie przez Pustelnika zbrodni Balladyny na podstawie bicia jej serca – przemiana Grabca w króla dzwonkowego

Akt IV – koncert Chochlika na wierzbowej fujarce – pieśń powietrznych głosów – pojawienie się ducha Aliny – wyczucie przez zebranych w zamku gości zapachu malin, których jednak nikt nie widział

Akt V - odlot Goplany z kluczem żurawi – zły znak na niebie – zapowiedź nieszczęścia – uderzenie pioruna w Balladynę jako kara za dokonane przez nią zbrodnie

Co w dramacie Juliusza Słowackiego ma charakter tragiczny, a co – komiczny?

ZASTANÓW SIĘ :-)

Obecność motywów tragicznych i komicznych w tym dramacie, to jeszcze jeden powód uznania niezwykłości świata przedstawionego utworu.Niektóre postaci mają wymiar komiczny i tragiczny zarazem. Grabiec śmieszy pijaństwem, prostactwem, gruboskórnością, a jednocześnie staje się tragiczną marionetką – za sprawą czarów Goplany zostaje zamieniony w dzwonkowego króla i obdarowany koroną Popielów, przez to staje się ofiarą Balladyny, która nie rozpoznaje w nim młodzieńca, z którym jeszcze niedawno się spotykała. Goplana jest postacią na granicy komizmu i tragizmu. Oglądamy ją oczyma kilku postaci. Nie wiemy, czy jest nimfą delikatną „jak powiewny liść ajeru” (Skierka), czy „złośliwą jędzą” (Chochlik), czy też „panną z mgły i galarety” (Grabiec). Zabawne jest, że królowa jeziora Gopło ulega urokowi wiejskiego pijaczyny, który bywa pośmiewiskiem dzieci ze swojej wsi, nie dostrzega jego wad i jest gotowa na wszystko, by zdobyć jego serce. Ta gotowość czyni z niej postać tragiczną, która nie może znieść skutków swojej ingerencji w świat ludzi i sama skazuje się na pokutę – „leci w okropną krainę, / Gdzie sosny i śniegi sine”. Filon ze swoimi pragnieniami, tęsknotami i marzeniami o idealnej kochance jest śmieszny (nawet inne postaci dramatu z niego kpią) i smutny zarazem, ponieważ gdy znajduje wreszcie idealny obiekt swoich uczuć, okazuje się, że jest to martwa dziewczyna.

Jednoznacznie tragicznymi postaciami są: Pustelnik – strącony przez podstępnego brata prawowity władca, ojciec pomordowanych przez uzurpatora dzieci, człowiek, który zostaje zamordowany w momencie, kiedy żyje nadzieją na to, że sprawiedliwości stanie się zadość; Kirkor – szlachetny rycerz, który pragnąc mądrze i uczciwie ułożyć sobie życie, nieświadomie skazuje się na nieszczęście i śmierć; Wdowa – kobieta, której tragizm polega nie tylko na tym, że córka się jej wyrzekła i wygnała na pastwę losu, ale także na tym, że cierpi tortury i umiera, gdyż nie chce przed sądem zdradzić jej imienia; Alina – zamordowana przez zazdrosną siostrę; Balladyna – młoda, piękna dziewczyna o złym sercu, którą ambicja, później strach prowadzą do kolejnych zbrodni, a kiedy osiąga cel i wydaje się, że wszystko, co złe, ma już za sobą i może zacząć nowe, uczciwe życie, spotyka ją kara – „zostaje piorunem boskim zestrzelona”.

„Starsza jak śniegi – u tej warkocz cudny...” BALLADYNA VS ALINA

CYTAT

ALINA - młodsza córka wdowy, - jasne włosy, zaplecione w warkocz, różana cera, fiołkowe oczy, - martwi się i troszczy o matkę, jest wobec niej opiekuńcza, serdeczna; życzliwie i z wyrozumiałością podchodzi do marzeń matki o lepszym życiu dla córek; uważa, że matce do twarzy z marzeniami, cieszy się, że wywołują radość w jej sercu i uśmiech na twarzy, - zachowuje się naturalnie, jest szczera i bezpośrednia; nie wzbrania się przed postawieniem warunku Kirkorowi – jeśli ją wybierze, musi obiecać, że do zamku weźmie także jej matkę i siostrę; pojawienie się Kirkora traktuje jako szczęśliwe zrządzenie losu bez względu na to, którą z nich hrabia wybierze: „Jeśli nie będę panią Kirkorową,/ To będę pani Kirkorowej siostrą”, - cieszy się z możliwości odmiany losu nie tylko swojego, ale także matki i siostry, gdyż swoje szczęście u boku Kirkora uzależnia od tego, że one również zamieszkają na zamku,

- jest nastawiona do siostry życzliwie i serdecznie, troszczy się o jej los, pragnie jej szczęścia tak samo jak swojego;- potrafi ocenić siostrę obiektywnie, dostrzega jej wady, np. lenistwo; domyśla się sekretów Balladyny (jej potajemnych nocnych spotkań z Grabcem); - jest wobec siostry szczera i prostolinijna, nie ma oporów, by powiedzieć jej, że krytycznie ocenia jej nielojalne postępowanie wobec Grabca i Kirkora; jest świadoma słabych stron Balladyny i lubi się z nią przekomarzać, - zbieranie malin sprawia jej przyjemność, ponieważ jest pracowita i nieczuje presji wygrania za wszelką cenę; - jest wrażliwa na urodę świata: „Ach, pełno malin – a jakie różowe! / A na nich perły rosy kryształowe”; - o pogodnym usposobieniu dziewczyny świadczy wesoła piosenka, którą śpiewa, zbierając maliny; można odnieść wrażenie, że przyroda jej sprzyja i odwdzięcza się jej za umiłowanie natury

- wydaje się życzliwa w stosunku do siostry, poza tym martwi się, że dzban Balladyny jest pusty – upomina ją („Wyszłyśmy razem, miałaś dosyć czasu”), nie zdając sobie sprawy z tego, że wzbudza w siostrze coraz większy gniew; - Alina wie, że jest coraz bliżej wygranej, i zapewnia Balladynę, że jako pani Kirkorowa zatroszczy się o jej przyszłość; widząc bladosiną twarz Balladyny, próbuje ją uspokoić, a nawet gotowa jest do ustępstw, jeśli Balladyna ją o to poprosi; - Alina nie zdaje sobie sprawy z dramatyzmu sytuacji i z tego, jak straszne uczucia i myśli targają Balladyną; - snuje marzenia o ślubnym wianku i przekomarza się z siostrą, nie rozumiejąc, do czego jej starsza siostra jest zdolna, - Alina wydaję się osobą łagodną, miłą, życzliwą i wrażliwą; - jest pracowita i zapobiegliwa; a także bystra i spostrzegawcza; *** nie jest jednak bez skazy – ma w sobie trochę przekory i złośliwości

Balladyna- starsza córka wdowy, potajemnie spotyka się z Grabcem, - blada, alabastrowa cera, czarne oczy, - lekceważy matkę, mimo że ta wyraźnie ją faworyzuje jako starszą córkę; pogardliwie traktuje jej marzenia; kpiąco komentuje słowa matki; przerywa jej, gdy rozmawia z Kirkorem, jakby się wstydziła za matkę, - zachowuje się sztucznie, pretensjonalnie, na pytanie: „Czy mnie kochacie?” nie odpowiada jednoznacznie; w jej wypowiedziach i zachowaniu uwidacznia się chęć przypodobania się hrabiemu: Balladyna schlebia mu, a gdy Kirkor pyta, co jest gotowa zrobić, aby go uszczęśliwić, składa nierealne obietnice; jej zachowanie wskazuje na to, że gotowa jest na wszystko, aby to ją Kirkor wybrał; chce wypaść lepiej od siostry, która ogranicza się do krótkich, zwięzłych i jednoznacznych odpowiedzi, sądzi bowiem, że na panu z czterowieżowego zamku większe wrażenie zrobią kwieciste, wymyślne tyrady; jej zachowanie wobec Kirkora jest naznaczone fałszem i kłamstwem – nocą, kiedy Kirkor śpi pod dachem jej domu, ona potajemnie spotyka się z Grabcem,

- zachowanie Balladyny wskazuje na to, że dla niej najważniejszy jest awans społeczny i bogactwo, jakie zapewni jej przyszły mąż; dopiero gdy się orientuje, że Kirkorowi przypadła do gustu troska Aliny o matkę i siostrę, również deklaruje się jako dobra córka, która nigdy nie wyrzekłaby się matki i gotowa jest poświęcić hrabiemu wszystko oprócz matki i siostry, - traktuje siostrę z wyższością, uważa ją za głupią, wysługuje się nią w codziennych czynnościach; złości ją, gdy Alina się z nią przekomarza, wytykając jej lenistwo i możliwość przegranej w zbieraniu malin; irytuje ją, że młodsza siostra zna jej tajemnicę, że ocenia postępowanie Balladyny wobec mężczyzn i śmie udzielać rad; Balladyna jest wobec młodszej siostry nieżyczliwa i zawistna: „Jeszcze nie złowione / To szczęście, siostro, może nie dla ciebie...”

- zbieranie malin to dla niej udręka, ponieważ jest leniwa i straszliwie jej ciąży presja wygrania za wszelką cenę; wie, że Alina ma wprawę w zbieraniu malin i najprawdopodobniej to ona wygra rywalizację; to rodzi w jej głowie straszną myśl o zabiciu siostry – stąd jej sposób widzenia świata: „Jak mało malin! a jakie czerwone / By krew [...] A niebo jakie zapalone / Jak krew...” - towarzyszą jej uczucia złości i zazdrości, które są wypisane na jej białej twarzy i w przyciętych ustach; powodowana tymi dwoma uczuciami słyszy śmiech w głosie Aliny – bardzo ją to drażni, denerwują ją też upomnienia Aliny; próbuje w siostrze wzbudzić poczucie winy („Idź i bądź panią! Siostra się zaprzęże / Jak wół do pługa...”); nie może znieść myśli, że Alina zostanie panią Kirkorową, od której ona będzie zależna w jakikolwiek sposób; uważa, że Alina jest niegodna takich zaszczytów i żąda, aby oddała jej swój dzban pełen malin – gdy Alina odmawia, woli zabić siostrę, niż poprosić ją o ustępstwo, do którego tamta byłaby skłonna, gdyby Balladyna okazała pokorę,

- Balladyna sprawia wrażenie osoby chłodnej, wyniosłej i pozbawionej uczuć, nie okazuje ich ani matce, ani siostrze, nie wiadomo też, co czuje do Grabca; jej słowa o uczuciach do Kirkora rażą sztucznością; jest ambitna i dumna, ale także leniwa i próżna, dlatego, żeby spełnić swoje ambicje, jest gotowa nawet do zbrodni,

Krótkie podsumowanie

1.

W tradycyjnym, konserwatywnym środowisku istnieje przekonanie, że starsza siostra powinna pierwsza się usamodzielnić, pierwsza wyjść za mąż. Ten sposób myślenia zaznacza się w dialogu między Wdową i jej córkami a Kirkorem. Wdowa niby stara się być obiektywna, ale nietrudno wyczuć, że wolałaby, aby Kirkor wybrał Balladynę.

2.

Warunek, pod jakim Alina jest gotowa ustąpić siostrze – Balladyna musi ją poprosić. Dziewczyna wie, że ma nad siostrą przewagę (dzban pełen malin), ale chce ją skłonić do tego, co naturze Balladyny jest obce – do okazania uczuć i pokory. Chce złamać jej hardość.

3.

Bohaterki dramatu Słowackiego są postaciami skomplikowanymi i niejednoznacznymi.

Nie masz zbrodni bez kary... Uczucia, przeżycia i działania Balladyny po dokonaniu siostrobójstwa

Skoro bym otarła/Krew z mojej ręki... byłabym szczęśliwa

ZASTANÓW SIĘ

• Co sprawia, że Balladyna wraca na miejsce zbrodni?
• W jakim stanie psychicznym tam wraca?
• Jak Balladyna reaguje na wypowiedzi rzekomej Aliny?
• Jak przyjmuje sugestię, że to, co się stało, było złym snem?
• Dlaczego Goplana postanowiła przybrać postać Aliny i zasugerować zły sen?

Oto wnioski

(z pewnością adekwatne do Twoich)

Balladyną targają wyrzuty sumienia. Zaklęcie Goplany sprawia, że w odgłosach przyrody – szumie wiatru i drzew – słyszy pytania o Alinę. A gdy pochyla się nad strumieniem, by obmyć krew, widzi w tafli wodnej bladą i milczącą twarz siostry. Nie mogąc zaznać spokoju, błąka się po lesie i wraca na miejsce zbrodni. Słyszy głos siostry, pod którym ukrywa się Goplana. Nimfa chce sprawdzić, czy Balladyna żałuje popełnionej zbrodni, sugerując, że to, co się stało, było tylko złym snem. Balladyna chętnie przystaje na takie wyjaśnienie, do momentu, kiedy ma się okazać, że Kirkor również był sennym majakiem, a Alina żyje. Goplana chce się przekonać, czy Balladyna jest skłonna wyrzec się sukcesu życiowego, spełnienia marzenia o bogactwie i władzy w zamian za powrót siostry do życia. Balladyna nie chce jednak płacić takiej ceny. Mimo ciężaru, jakim są wyrzuty sumienia, woli oswoić się ze śmiercią siostry i świadomością, że jest zbrodniarką, niż zrezygnować ze swoich ambicji.

PYTANIE DO PRZEMYŚLENIA

• Co Goplana przepowiada Balladynie?

Wydarzenia będące spełnieniem przepowiedni - przeżycia Balladyny: 1. Na czole Balladyny matka dostrzega krwawą plamę, której nie można zmyć wodą ani usunąć żadnymi ziołami. 2. W dniu ślubu dziewczęta ze wsi przynoszą zgodnie z ludowym obyczajem, kosze białych róż. Balladyna ich nie przyjmuje, ponieważ na białych płatkach widzi czerwone plamy. 3. Balladynę ciągle dręczą wyrzuty sumienia i strach, że ktoś może odkryć jej tajemnicę. 4. W czasie uczty na zamku Grabiec domaga się malin, po czym pojawia się duch Aliny z dzbanem tak aromatycznych malin, że ich zapach wyczuwają wszyscy goście. Ta sytuacja doprowadza Balladynę do omdlenia. 5. W czasie uczty na zamku Grabiec nakazuje Chochlikowi zagrać na fujarce wierzbowej. Dźwiękom magicznego instrumentu towarzyszy śpiew duchów. Słowa pieśni to opowieść o tym, co zrobiła Balladyna.

6. Balladyna w obawie przed tym, że prawda o niej może wyjść na jaw, dopuszcza się kolejnych zbrodni. Zabija Gralona (posłańca Kirkora), Pustelnika, który odkrył jej sekret, współuczestniczy w spisku przeciwko Kirkorowi, zabija Fon Kostryna, przyczynia się do śmierci matki. 7. Spełnieniem tej przepowiedni są wspomniane już wydarzenia w czasie uczty. Ostatecznie słowa te spełniają się w czasie sądu nad zbrodniarzami, kiedy Balladyna wydaje wyrok na samą siebie i ginie od uderzenia gromu.

KRÓTKIE PODSUMOWANIE

1. Goplana rzuca na dziewczynę rodzaj klątwy, najpierw po to, aby wywołać w niej wyrzuty sumienia i lęk przed konsekwencjami popełnionej zbrodni (nimfa oczekuje, że Balladyna pożałuje swego czynu, a ów żal stanie się czynnikiem sprawczym pozwalającym przywrócić Alinę do życia), a potem, by ją ukarać za zbrodnię i egoizm. 2. Nie wszystko, co dotyczy Balladyny, zależy od Goplany. Bezduszność i egocentryzm Balladyny są całkowicie niezależne od działań i słów Goplany. Balladyna jest po prostu wyniosła, ambitna i gotowa na wszystko, by dopiąć swego.

WAŻNE!

Z podobną sytuacją mamy do czynienia w balladzie Lilije Adama Mickiewicza. Pustelnik składa mężobójczyni propozycję przywrócenia do życia zamordowanego męża, ale bohaterka woli znosić udrękę wyrzutów sumienia, niż za popełnioną zbrodnię ponieść karę, która z pewnością by ją spotkała, gdyby mąż powrócił do świata żywych. Podobnie Balladyna, wiedząc, że powrót Aliny do życia pozbawiłby ja szans na małżeństwo z Kirkorem, odrzuca sugestie Goplany.

Analogia do innego utworu - z pewnością ją zauwazyliście;-)

Droga Balladyny do władzy

Zastanówcie się przez chwilę, jaka była droga Balladyny do władzy.

Co zyskała Balladyna dzięki małżeństwu z Kirkorem? Są to: • życie u boku szlachetnego człowieka, • awans społeczny, • tytuł grafini, • bogactwo, • zamieszkanie w zamku, • odcięcie się od przeszłości, • wyrzuty sumienia, • ciągły niepokój, • samotność, • zerwanie z pijaczyną Grabcem, • znajomość z Kostrynem, • żądza władzy, • coraz większe ambicje.

KILKA PYTAŃ DLA DOCIEKLIWYCH

• Jaki jest stosunek Balladyny do matki?
• Jaki wpływ na Balladynę ma znajomość z Kostrynem?
• Jak dowódca straży zamkowej traktuje żonę swego pana?
• Co doprowadza Balladynę do popełnienia kolejnych zbrodni: na Gralonie, Pustelniku i Grabcu?
• Dlaczego i w jaki sposób grafini pozbywa się męża i Kostryna?

• Czego początkiem staje się wyjazd Kirkora związany z obietnicą daną Pustelnikowi?
• Dlaczego Kirkor musiał wyjechać?
• Czego zażyczył sobie przed wyjazdem?
• Jak Balladyna reaguje na jego wyjazd?
• Co jest przyczyną takiej reakcji?
• Jak Balladyna zrywa więzy z wieśniaczą przeszłością?

WNIOSKI!

1. Kirkor wyjeżdża, ponieważ ma tajną misję do spełnienia – obiecał Pustelnikowi (Popielowi III – prawowitemu królowi) pomoc w odzyskaniu tronu. Tajemniczy wyjazd Kirkora wzbudza podejrzliwość Balladyny nękanej wyrzutami sumienia. Przed wyjazdem Kirkor życzy sobie, aby czarna opaska (założona rzekomo jako ślub po siostrze) zniknęła do jego powrotu z czoła żony. To jeszcze bardziej utwierdza Balladyną w podejrzeniach, że Kirkor się czegoś domyśla. 2. Awans społeczny (bohaterka staje się grafinią) sprawia, że Balladyna pragnie się odciąć od wieśniaczej przeszłości: chata, w której mieszkała, zostaje spalona; dziewczyna gardzi mieszkańcami wsi i zrywa z nimi więzi; nie przyznaje się do gminnego rodowodu; przyjmuje wymyśloną przez Kostryna tożsamość – księżniczki Trezbizonty. 3. Matka wzbudza w niej coraz większą niechęć, ponieważ jest ogniwem łączącym ją z dawnym życiem. Balladyna każe zamknąć matkę na wieży, a w końcu wyrzucić ją z zamku na pastwę losu.

4. Dowódca straży zamku wkrada się w jej łaski komplementami i uniżonością; jednocześnie śledzi Balladynę, odkrywając jej tajemnicę. Oboje łączy dziwna więź wynikająca z podobnych cech – ambicji oraz żądzy bogactwa i władzy. Znajomość ta ma charakter toksyczny i destrukcyjny, ponieważ opiera się na fałszu, pozorach porozumienia, a w rzeczywistości polega na rywalizacji w drodze do zdobycia władzy. 5. Balladyna zabija Gralona, ponieważ jest posłańcem złych wieści – zbrodnia pod wpływem emocji. Zleca powieszenie Pustelnika, ponieważ odkrył jej tajemnicę – zbrodnia z premedytacją. Zabija Grabca, gdyż pragnie jego korony – zbrodnia z premedytacją. 6. Balladyna i Fon Kostryn zawiązują spisek. Przekupują rycerzy Kirkora, werbując ich na swoją stronę. Osłabione wojska Kirkora nie są w stanie odeprzeć ataku tajemniczego przeciwnika i ochronić swego dowódcę. Kirkor ginie na polu walki. Następnie grafini truje Kostryna, pozbywając się zarówno rywala do tronu, jak i ostatniej osoby znającej jej tajemnicę – zbrodnia z premedytacją.

Ocena krótkiego królowania Balladyny

Odpowiedz na kilka pytań

KILKA PYTAŃ

• Jaką deklarację złożyła sama przed sobą? • Jakie zadanie przed nią postawiono? • Jak zrealizowała to zadanie? • Jaki był efekt realizacji zadania?

WNIOSKI

Realizacja zadania

Wydanie wyroku śmierci na oskarżonych zbrodniarzy:- zabójcę Kostryna, - zabójcę dziewczyny z malinowym dzbankiem, - wyrodną córkę, która wypędziła starą matkę

Deklaracja

Być sprawiedliwą

Zadanie

Zwyczajem kraju jest, mościa królowo, wydawać wyrok choćby nad nieznanym i zawieszony miecz trzymać nad głową tego zbrodniarza, aż będzie schwytanym i dać mu gardło

Efekt

Król - kobieta piorunem boskim zestrzelony

Balladyna Juliusza Słowackiego przykładem dramatu scenicznego

Kilka niezbędnych pojęć

Monolog – jest to nieprzerywana wypowiedź jednej postaci. Opowiada ona o swoich przeżyciach albo wprowadza w to, co się dzieje poza sceną. Niekiedy bohater w obecności innych postaci monologuje niby tylko do siebie, tak jakby inne osoby znajdujące się na scenie go nie słyszały.

[A. Kowalczykowa, K. Mrowcewicz, Kto czyta, nie błądzi. Literatura i kultura. Gimnazjum 2, Wydawnictwo STENTOR, Warszawa 2000, s. 39]

Dialog – czyli rozmowa, zespół wypowiedzi co najmniej dwóch osób na określony temat. Dla dialogu charakterystyczna jest wymienność ról nadawcy i odbiorcy wśród jego uczestników: ta sama osoba występuje raz jako podmiot mówiący, to znów jako adresat słów wypowiadanych przez innego rozmówcę. Dopiero powiązanie wszystkich wypowiadanych wypowiedzi stanowi spójną całość znaczeniową.

[Słownik terminów literackich, pod red. J. Sławińskiego, Zakład Narodowy Ossolińskich, Wrocław 1976, s. 73.]

Didaskalia – w starożytnej Grecji oznaczały przygotowanie chóru oraz aktorów do wystąpienia w tragedii lub komedii; w dzisiejszym sensie: wskazówki i objaśnienia autora dramatu lub adaptatora dotyczące realizacji scenicznej utworu.

[Słownik terminów literackich, pod red. J. Sławińskiego, Zakład Narodowy Ossolińskich, Wrocław 1976, s. 75.]

BALLADA JAKO GATUNEK LITERACKI MAJĄCY WPŁYW NA UTWÓR SŁOWACKIEGO

BALLADA - gatunek epicko - liryczny wywodzący się z poezji ludowej, tzw. synkretyczny

Często pojawia się wniej refren i partie dialogowe

Łączy elementy liryczne (nastrojowość, tajemniczość, zagadkowość), epickie (fabuła, narracja) i dramatyczne (dialogi, bohaterowie w działaniu)

Opowiada o niezwykłych wydarzeniach

Budowa zazwyczaj stroficzna

DRAMAT ROMANTYCZNY

BALLADYNA JEST DRAMATEM ROMANTYCZNYM

Gatunek ten powstał w okresie romantyzmu, czyli w I poł XIX w. 1. Łączy elementy trzech rodzajów literackich. 2. Bohater - buntownik i indywidualista pełęn sprzeczności , ponosi klęskę. 3. Nawiązuje do dramatu szekspirowskiego. 4. Zerwanie zregułą trzech jedności. 5. Budowa: ekspozycja, rozwój akcji, punkt kulminacyjny, rozwiązanie akcji. 6. Kompozycja otwarta; poszczególne wątki nie muszą być skończone i zamknięte, całość utworu odznacza się fragmentarycznością. 7. Przeplatanie elemntów fantastycznych z realistycznymi i komizmu z tragizmem. 8. Nieliczenie się z konwencjami widowiska teatralnego, niesceniczność utworu.

ballada

• opowiada o niezwykłych wydarzeniach,
• skupienie akcji wokół jednego dramatycznego zdarzenia,
• sytuacja jednostki wobec problemów moralnych,
• obecność elementów dramatycznych,
• obecność elementów epickich

Balladyna

• konkurs zbierania malin,
• działania Goplany,
• zabójstwo Aliny,
• problem winy i kary,
• dialogi bohateró,
• działania podejmowane przez Baladynę,
• opowieść Pustelnika

Porównanie cech gatunkowych ballady i Balladyny

Balladyna:

• akcja skupia się wokół tytułowej postaci,
• występują postacie fantastyczne - Goplana i realistyczne - Wdowa,
• pojawienie się w zamku Grabca w przebraniu króla dzwonkowego, a następnie zabicie go przez zdesperowaną Balladynę,
• bohaterka jest rozdarta wewnętrznie,
• zgodnie z ludowym pojęciem sprawiedliwości bohaterka zostaje ukarana przez siły nadprzyrodzone

dramat romantyczny:

• bohater jest ośrodkiem akcji dramatycznej,
• przeplatanie elementów realistycznych z fantastycznymi,
• łączy elementy komiczne i tragiczne,
• przedstawia psychikę bohaterów pełną wewnętrznych sprzeczności,
• związek z tradycją ludową

Cechy dramatu romantycznego w Balladynie

Dziękuję za uwagę. Pozdrawiam!