Monero, Protisto eta Onddoen erreinuak

Moneroen, Protistoen eta Onddoen erreinuak

01

Moneroen erreinua

Monero erreinuko ezaugarria

• Moneroen erreinua organismo zelulabakarrek osatu, bakterio eta zianobakterioek.
• Zelula prokariotoak dituzte.

• Zelula txiki bakarrez osatzen dira, mikroskopioa behar da hauek ikusteko.

• Zenbait egitura bereiztu: Zelula pareta, mintz plasmatikoa, zitoplasma, erribosomak, flageloak, finbriak.

Moneroen erreinuko bizi funtzioak

Nutrizioa

Ugalketa

Erlazioa

Mota hauek bereizten dira:

Hainbat modutan erantzun dezakete ingurumenare-kiko erlazioari; adibidez flagelo bidezko mugimenduaren bidez.

Ugalketa asexuala dute, erdibiketa bidezkoa.Honetan ama zelula, 2 zelula ume identikotan zatitzen da.

- Autotrofoak: fotosintetiko edo kimiosintetikoak. - Heterotrofoak: saprofitoak, parasitoak eta sinbiotikoak.

+ info

+ info

Zianobakterioak

Bakterioen formak

Batzuk zelulabakarrak dira, baina gehienek agregatuak sortzen dituzte.

Hainbat formatakoak dira;kokoak, baziloak, espiriloak eta bibrioak

VS

Bakterioen koloniak

- Bakterioak mikroskopikoak direla esan dugu, eta beraz mikroskopioa beharrezko da hauek ikusteko.- Dena den, askotan bakterio asko elkartu egiten dira kolonia izeneko egiturak sortuz. Kolonia bakoitzean bakterio asko daude elkartuta eta horregatik ikusi ditzakegu begi bistaz.

Bakterio eta zianobakterioen garrantzia

Ekosistemei eustea ahalbidetzen dute

Ondasun/zerbitzuen iturri dira

Asoziazio onuragarriak sortzen dituzte

Ugaztunen hestean bakterio sinbiotikoak daude - Ugaztunen onura: beste mikroorganismo batzuekiko babesa lortu. - Bakterioen onura: elikagaiak lortu.

Bakterioak hainbat gauzatarako erabili:- Esnea yogurt zein gazta bihurtu - Sendagaiak egiteko - Hondakin urak garbitzeko - ...

Izaki bizidunen hondakinak deskonposatzen dituzte, materia ez-organiko bihurtuz. Horrela orgnismo autotrofoek berriro erabili dezakete materia ez-organiko hori.

+ info

+ info

+ info

Bakterio gutxik sortzen dituzte gaixotasunak

• Oso bakterio patogeno gutxik sortzen dituzte eritasunak.
• Infekzioak sortzen dituzte gizakiengan, zaurien bitartez edo haiek kutsatutako ura zein elikagaiak hartu dituztelako. Arnas aparatuan ere sar daitezke.
• Batzutan kutsadura gerta daiteke kutsatutako pertsona, animalia edo objektuekin izandako kontaktu zuzenaren eraginez.

Moneroen, Protistoen eta Onddoen erreinuak

02

Protistoen erreinua

Protisto erreinuko ezaugarria

• Protistoen erreinua zelula eukariotodun izaki zelulabakarrek eta zelulaniztunek osatzen dute. Ez dute ehun bereizlerik.
• Erreinuko organismoak izan daitezke autotrofoak (ALGAK) eta heterotrofoak (PROTOZOOAK).

Protisto autotrofoak : ALGAK

• Algak organismo eukarioto autotrofoak dira.
• Zelulabakarrak edo zelulaniztunak izan daitezke.
• Zelulen atalak: zelula pareta, mintz plasmatikoa, zitoplasma eta organuluak (beraien artean bakuolo eta kloroplastoak)

Algen bizi funtzioak

Nutrizioa

Erlazioa

Ugalketa

Hainbat estimuluri erantzun, adibidez; argiari eta gazitasunari.- Alga zelulabakarren erantzunetariko bat: mugimendua - Alga zelulaniztunak urtaroaren arabera gehiagi/gutxiago hazi.

Ugalketa asexuala dute, 2 eratakoa:- Zatiketa bidezkoa - Espora bidezkoa Ugalketa sexuala ere dute: - Sexu desberdinen gametoen bidezkoa.

Autotrofo fotosintetikoa

- Argi energia erabiltzen dute klorofilari esker. - Argia xurgatzeko erabiltzen duten pigmentuaren arabera, kolore bat edo beste.

+ info

+ info

Algen sailkapena

ALGA ARREAK

ALGA GORRIAK

ALGA BERDEAK

Itsaso zein ur gezatakoak dira,zelulabakarrak edo zelulaniztunak.

Itsaso zelulaniztunak dira, neurriz txikiagoak.

Nagusiki itsasoko zelulaniztunak; gutxitan ur gezatakoak edo zelulabakarrak

Zergatik dira garrantzitsuak algak?

• EKOSISTEMEI EUSTEA AHALBIDETZEN DUTE: ingurune urtarretan, alga autotrofoek, organismo heterotrofoak elikatzeko beharrezko materia organikoa sortzen dute.
• GIZAKIAREN ELIKAGAI DIRA: entsalada, zopa, sushi...
• INDUSTRIARAKO PRODUKTUAK LORTZEN DIRA: adibidez nekazaritzan ongarri gisa, arrain larbak elikatzeko, mikroorganismoak hazteko produktuak eskuratzeko...

Protisto heterotrofoak : PROTOZOOAK

• Protozooak organismo eukarioto heterotrofoak dira.
• Normalean zelulabakarrak dira.
• Mugitzeko hainbat egitura erabiltzen dituzte: zilioak, flageloak, pseudopodoak.

Protozooen bizi funtzioak

Erlazioa

Nutrizioa

Ugalketa

Ugalketa asexuala dute erdibiketa edo askotariko zatiketa bidezkoa. Ugalketa sexuala ere dute, konjugazio bidezkoa

Ingurumenarekin dituzten harremanetan mugimendu bidez erantzuten diete honakoei:tenperatura aldaketei, argiari, gazitasunari....

Nutrizio heterotrofoa dute:

+ info

+ info

+ info

Protozooen sailkapena

FLAGELATUAK

ESPOROZOOAK

Ez dira mugitzen

Flageloak dituzte mugitzeko

RIZOPODOAK

ZILIATUAK

Pseudopodoak dituzte mugitzeko

Zilioak dituzte mugitzeko

Eritasunak sortzen dituzten protozooak

Protozoo batzuek eritasun larriak sortzen dizkiete gizakiei:

• Malaria edo paludismoa: Plasmodium generoko hainbat esporozoo espeziek sortzen dute. Anofeles eltxoaren ziztadaren bitartez kutsatzen da eritasun hau.

• Loaren eritasuna: tripanosoma generoko hainbat espezie flagelatuk sortzen dute. Tse-tse euliaren ziztadaren bidez kutsatu.

Eskerrik asko!

Moneroen, Protistoen eta Onddoen erreinuak

03

Onddoen erreinua

Onddoen erreinuko ezaugarria

• Onddoen erreinuan organismo eukarioto heterotrofoek osatzen dute.
• Zelulabakarrak eta zelulaniztunak izan daitezke.
• Zelula pareta daukate, baina inoiz ez dute kloroplastorik.

Onddo zelulaniztunak

- Hauen gorputza HIFA izeneko harizpiz dago osatuta- Hifen multzoak MIZELIOA eratzen du

Onddoen bizi funtzioak

Ugalketa

Nutrizioa

Erlazioa

Nutrizio heterotrofoa dute, izan daitezke; saprofitoak, parasitoak edo sinbiotikoak.

Hainbat estimuluri erantzuten diete; adibidez hezetasunari edo ingurunean disolbatutako substantziei.

Ugalketa asexuala dute, 2 eratakoa:- Gemazio bidezkoa - Espora bidezkoa Ugalketa sexuala ere dute: - Zelula sexualen bidez - Hifal batu eta nukleoak fusionatu

+ info

+ info

Onddo mota batzuk

PERRETXIKOAK

LIZUNAK

LEGAMIAK

Zelulaniztunak dira eta basoetako orbela deskonposatzen dute. Sasoia denean perretxikoak garatu.

Zelulaniztunak dira. Hifak materia organikotan hasi eta hura deskonposatzen dute.

Zelulabakarrak dira, gai organiko konplexuak gai sinpletan deskonposatzen dituzte.

+ info

Zergatik dira garrantzitsuak onddoak?

Lurreko ekosistemen funtzionamenduari eusten diote

Giza elikadurarako erabiltzen dira

Antibiotikoak sortzen dituzte

+ info

+ info

+ info

Onddo gutxik sortzen dituzte gaixotasunak

• Onddo batzuek eritasunak sortzen dizkiete gizakiei; eritasun horiei mikosi deritze.
• Gehienak gainazalekoak dira, larritasun gutxikoak, eta azalari, ileari edo azakalei eragiten diete.

04

Eta birusak?

Birusen ezaugarria

Birusek honako osagaiak dituzte:

Material genetikoa: DNAz edo RNAz osatuta

Mintzezko estalkia: Zenbait birusek daukate, kapsidaren inguran

Kapsida (proteinazko estalkia): material genetikoa inguratu eta babesteko

Birusen formak

Birusen bizi funtzioak

Nutrizioa

Erlazioa

Ugalketa

Ugaltzeko, izaki bizidunen zeluletan sartzen dute euren matrial genetikoa.

Ez dira elikatzen, nahitaezko parasito izan behar dute

+ info

Birusak, nahitaezko parasito

• Birusak ugaltzeko duten moduaren ondorioz, izaki bizidunentzat nahitaez parasito bilakatzen dira.
• Birusek hainbat gaixotasun eragiten dituzte
• Eritasun birikoak sahiesteko dagoen modu bakarra da TXERTOAK hartzea

COVID

https://www.youtube.com/watch?v=DX7F0JQJ6eY

https://www.youtube.com/watch?v=cantYoLH54M

Eskerrik asko!

Talde lana

Eskerrik asko!