Santillana. Nerbio sistema eta sistema endokrinoa I ANATOMIA

Nerbio sistema eta sistema endokrinoa I ANATOMIA

Nerbio sistema

1. 1. Nerbio zelulak

b) Neuroglia edo glia zelulak

a) Neuronak

Schwann zelulak

Oligodendrozitoa

Astrozitoa

1. 2. Nerbio sistema zentrala (NSZ)

• NSZean gizakien funtzio kognitibo nagusiak biltzen dira eta koordinazio eta integrazio orokorraz arduratzen da.

• 2 zona bereiztu:
• Substantzia grisa: neuronen soma eta dendritek osatutakoa
• Substantzia zuria: mielinadun neuronen axoiek osatutakoa

1. 2. Nerbio sistema zentrala (NSZ)

• NSZ entzefaloak eta bizkarrezur muinak osatzen dute.

• 2 organo hauek babesteko daude
• Garezurrak eta bizkarrezurrak

• Meningeak: organoak estaltzen dituzten ehun konektibozko 3 mintz dira, barrutik kanpora

• piamaterra
• araknoidea
• duramaterra

likido zefaloerrakideoa kolpeen eragina murrizteko

1. 2. Nerbio sistema zentrala (NSZ)

1.2.1. ENTZEFALOA

• Garuna
• 2 garun hemisferio (ezkerrekoa/eskuinekoa) gorputz kailukara bidez lotuta
• Zentzumen organoek ematen duten informazioa interpretatu
• Borondatezko ekintzak, prozesu emozional/intelektual, oroimena, hizkuntza...

• Bizkarrezur erraboila-Garun-enborra

• Garuna eta bizkarrezur muina lotu

• Bizirauteko funtzio autonomoak erregulatu (bihotz taupadak, arnas mugimenduak...)

• Zerebeloa
• Entzefaloaren atzealdean
• Bi hemisferiotan banatuta
• Jarrera eta oreka kontrolatu
• Borondatezko mugimendu konplexuak

1.2. Nerbio sistema zentrala (NSZ)

1.2.2. BIZKARREZUR MUINA

• Bizkarrezur erraboilaren jarraian dago
• Bizkarrezurrean behera doa, ornoen barruko kanaletik doan kordoi mehea ( 1 cm)
• Entzefaloa eta NS periferikoa lotzen ditu:
• bulkadak garraiatu
• ekintza erreflexu, automatiko eta inkontziente askokontrolatzea da bere funtzioa

1.2. Nerbio sistema zentrala (NSZ)

1.2.2. BIZKARREZUR MUINA

Substantzia zuria:mielinadun neuronen axoiez eratuta

Substantzia grisa:neuronen soma eta dendritaz osatuta

Bizkarrezurreko gongoila

Bizkarrezurreko nerbioa

Bizkarrezurreko nerbioaren sustrai motorra

1.2. Nerbio sistema zentrala (NSZ)

1.2.2. BIZKARREZUR MUINA

Bizkarrezur muinak bi funtzio betetzen ditu:

• Informazioa garraiatzeko funtzioa: zentzumen organoetatik datorren informazioa entzefalora bideratu eta entzefaloaren erantzuna organo efektoreetara.

• Erantzun erreflexuak emateko funtzioa, arrisku egoeretan automatikoki ematen diren ez borondatezko erantzunak igortzen ditu.

1. 3. Nerbio sistema periferikoa (NSP)

• NSPa nerbioek eta nerbio gongoilek osatzen dute
• Nerbioak mielinaz inguratutako axoi multzoak dira, axoi multzoak ehun konektiboz osaturiko paketeetan biltzen dira.
• Nerbio gongoila: nerbio ibilbidean tarteka agertzen den somen pilaketa da
• NSZ lotzen du organo periferikoekin, hartzaileekin eta efektoreekin

1. 3. Nerbio sistema periferikoa (NSP)

Abiatzen diren NSZeko tokia kontuan hartuta, nerbioak zenbait taldetan sailkatu:

• Burezurreko nerbioak: entzefalotik abiatu, binaka
• Bizkarrezurreko nerbioak: bizkarrezurretik abiatu binaka, gorputz osoan zehar adarkatu

Garezurreko zein bizkarrezurreko nerbioak 3 motatakoak izan daitezke:

• Zentzumen nerbioak: zentzumen organoetako errezeptoreek ematen duten informazioa transmititu
• Nerbio motorrak: NSZ-etik informazioa organo efektoreetara transferitu
• Mistoak: aurreko bi motetako informazioa transmititu

03

Nerbio sistema periferikoa

Nerbio Sistema Periferikoa

NSPan bi nerbio sistema bereizten dira duten funtzioaren arabera:

Nerbio sistema somatikoa

• Nerbio sentsitiboez eta nerbio motorrez dago osatuta
• Zentzumen organoetako errezeptoreak NSZ-rekin lotzen dituzte
• NSZ muskulu eskeletikoekin lotzen dituzte --> BORONDATEZKO mugimenduak
• Ekintza inkontzienteak

Nerbio sistema autonomoa edo begetatiboa

• NSZ-ak kontrolatzen du
• Organoetako gihar leuna
• Zenbait guruinen aktibitatea
• Aktibitate inkontzienteak kontrolatu

Adibidez: erraietako zentzumen hartzaileek informazio jaso --> NSZ --> NSP autonomoari erantzuna bideratu --> erraietako aktibitatea bizkortu edo moteldu

NSP autonomoa

Nerbio sistema autonomoak funtzio aldetik kontrako eraginak dituzten bi azpisistema bereizten dira:

Nerbio sistema sinpatikoaEnergia gastua handitzen du, larrialdietarako prestatzen duelako organismoa. Egunez egon ohi dira aktibatuta.

Nerbio sistema parasinpatikoaAtsedenarekin eta lasaitasun egoerekin lotzen da, ondorioz energia gastua murrizten du. Gauez egon ohi da aktibatuta.

04

Borondatezko eta ez-borondatezko ekintzak

Borondatezko eta ez-borondatezko ekintzak

Borondatezko ekintzen erantzuna NSZeko zonalde batean sortzen da, eta ez-borondatezkoa beste batean, hori da desberdintasun nagusia.

Borondatezko ekintzakErantzuna kontzienteki sortzen da, garun azaleko eremu batean.

1. Errezeptorea2. Ikusmen nerbioa 3. Garuna 4. Nerbio motor 5. Besoko giharra

Borondatezko eta ez-borondatezko ekintzak

Ez-borondatezko ekintza erreflexuaErantzun azkarra behar den arrisku egoeretan, erantzuna inkontzienteki sortzen da bizkarrezur muinean. Era honetako ekintzetan arku erreflexu sistema aktibatzen da, 3 neuronaz osatuta dagoena:

1. Errezeptore2. Zentzumen-neurona 3. Interneurona 4. Neurona motorra 5. Besoko giharra

SISTEMA ENDOKRINOA

2. Sistema endokrinoa

• Guruin endokrinoek osatutako sistema koordinatzailea eta efektorea da. Guruin endokrinoek, hormonak sortzen dituzte.
• Hormonak zuzenean odolera isurtzen diren mezulari kimikoak dira, bakoitza bere xede organo/zelulara iritsi eta bertan eragin.