3. GAIA MUNDUKO ESTATUAK

3. GAIA MUNDUKO ESTATUAK

DBH 3

AURKIBIDEA

1 Estatuaren definizioa eta elementuak (46 orr)

2 Estatuaren aniztasuna

3 Estatuaren funtzioak

4 Ongizate-estatua

5 Estatu demokratikoa

6 Diktadurak

7 Estatu laikoa, konfesionala eta teokrazia

8 Monarkia eta errepublika

9 Estatuaren lurralde-antolaketa

10 Estatuen harteko harremanak

1. ESTATUAREN DEFINIZIOA

Estatua, lurralde bat agintzen duen erakunde politiko eta administratiboa da, eta lurralde horretako biztanleak bere agindupean daude.

Liburuan 46. orrialdean

Estatua hainbat elementuz osatzen da:

BOTEREA: estatuak boterea izateko, lurralde eta biztanleei hainbat arau eta lege egiten dizkiete.

BIZTANLERIA: estatu bateko lurraldeetan bizi diren herritarrak dira.

lURRALDEA: estatuak, lurraldez (herriez) osatuta daude eta lurralde horiei agindu egiten diete.

ESTATUA ETA NAZIOA

ADIBIDEZ...... Erresuma Batuan 4 naziotasun daude: -Inglaterra -Gales -Eskozia -Ipar Irlanda.

ERREPASOA

1 iRAKURRI LIBURUKO ORRIAK (46-47.orr).

2 LIBURUKO ARIKETAK (46-47.orr): 1, 2, 3.

3 GALDERA GEHIAGO

2. ESTATU ANIZTASUNA

+ Estatu batzuk orain dela gutxi sortu dira eta beste batzuk orain dela asko. +Estatu batzuk oso handiak dira eta beste batzuk oso txikiak. +Estatu guztiek botere desberdina dute.

Liburuan , 48.orrialdean.

MAPA POLITIKOEN INTERPRETAZIOA

Kokapena: Itsasaldean, barnealdean.

Tamaina: handia, ertaina, txikia, mikroestatua.

Formak: luzea, trinkoa, zatikatua.

Mugak: naturalak, artifizialak. Lerroen eta koloren bidez adierazten dira

Hiriburuak: hiriburu bat ala gehiago ditu? Puntu batez adierazten da.

3. ESTATUAREN FUNTZIOAK

Ordena publikoa zaintzea

Bere lurraldea eta herritarrak babestea kanpoko erasoetatik

Nazioarteko harremanak izatea

Legeak egitea

Oinarrizko zerbitzuak ematea

Ekonomia arautzea

4. ONGIZATE-ESTATUA

Gobernu batek ekonomian eta gizartean parte hartzen duenean (bai herritarren bizi kalitatea hobetzeko, bai gizarte desberdintasunak gutxitzeko), ongizate-estatua edo gizarte estatua deitzen zaio.

Liburuan, 50.orrialdean.

ONGIZATE-ESTATUA BAI ALA EZ ?

IDEOLOGIA LIBERALA

IDEOLOGIA SOZIALA

1-Estatuak ekonomian eta gizartean beti parte hartuko du. 2-Asko parte hartuta, desberdintasun sozial-ekonomiko gutxiago egongo dira. 3-Zerbitzu publikoaren alde daude.

1-Estatuak, ekonomian eta gizartean oso beharrezkoa bada bakarrik parte hartuko du. 2-Gutxi parte hartuta, gehiago errazten da ekonomia hazkuntza. 3-Zerbitzu publikoaren kontra (garestia da) .

VS

ERREPASOA

1 iRAKURRI LIBURUKO ORRIAK (48-51.orr).

2 LIBURUKO ARIKETAK (48-51.orr): 7,8.

3 GALDERA GEHIAGO

ESTATUEN SAILKAPENA

5. ESTATU DEMOKRATIKOA 6. DIKTADURAK 7.ESTATU LAIKOA, KONFESIONALA ETA TEOKRAZIA 8. MONARKIAK ETA ERREPUBLIKAK

liburuan (52-55 orr).

5. ESTATU DEMOKRATIKOA

Estatu batek hiru ezaugarri behar ditu, estatu demokratiko bat izateko: 1.Herritarrek gobernuan parte hartzea 2.Botereak banatzea 3.Zuzenbide estatua egotea.

5. ESTATU DEMOKRATIKOA

Estatu batek hiru ezaugarri behar ditu, estatu demokratiko bat izateko: 1.Herritarrek gobernuan parte hartzea 2.Botereak banatzea 3.Zuzenbide estatua egotea.

6. DIKTADURA

Ezaugarriak: 1. Diktaduran, pertsona edo talde batek dauka botere guztia. 2. Askotan ,pertsona horiek, indarkeria erabiltzen dute boterea lortzeko. 3. Herritarrek ezin dute iritzirik eman. gobernuak esaten duena egin behar da.

7. ESTATU LAIKOA, KONFESIONALA ETA TEOKRAZIA

Estatu laikoa: estatua eta erlijio desberdintuta daude. Herritarrek nahi duten erlijioa praktikatu dezakete; edo bat ere ez. Estatu konfesionala: erlijio ofizial bat dago eta normalean ez dute uzten beste erlijio mota batzuk praktikatzen. Estatu teokrazia: Erlijio ofiziala dagoe eta erlijiosoek kontrolatzen dute gobernua. Liburu santuak legeak dira. Beste erlijio motak debekatuta daude.

8. MONARKIAK ETA ERREPUBLIKAK

Monarkia: estatuburua erregea da. Kargu hori jaiotzen den momentuan lortzen du (herentziazkoa da). Monarkia demokratikoa edo monarkia diktatoriala izan daiteke. Errepublika: presidentea da estatu burua. Errepublika demokratikoetan, herritarrek hautatzen dute presidentea. Errepublika diktatorialetan, boterea kontrolatzen duten pertsonak dira.

Liburuan 54. orr

ERREPASOA

1 iRAKURRI LIBURUKO ORRIAK (52-55.orr).

2 LIBURUKO ARIKETAK (53-54.orr): 11,14.

3 GALDERA GEHIAGO

9. Estatuaren lurralde antolaketa

Estatuak hobeto administratzeko, lurralde unitate txikietan antolatzen da:

Autonomia Erkidegoa

Probintzia

Hiria edo herria

Liburuan 56. orr

Estatu zentralizatuak eta deszentralizatuak

1-Estatu zentralizatua: eskualde eta toki erakundeek (Autonomia erkidegoak, probintziak, hiriak/herriak) EZ dute gobernatzeko autonomiarik, estatu erakundeen (Españako gobernua) menpe daude. Adib: Frantzian 2-Estatu deszentralizatuak: Eskualde eta toki erakundeek, beraien eskualdeko esparru batzuetan, gobernatzeko autonomia dute. Beste esparru batzuetan estatu erakundeak aginduko du konstituzioaren bitartez. Adib: Espainian.

ERREPASOA

1 iRAKURRI LIBURUKO ORRIAK (56-57.orr).

2 LIBURUKO ARIKETAK (57.orr): 17,18.

3 GALDERA GEHIAGO

10. Estatuen arteko harremanak

Laguntza eskatu

Bidaiak (lana, oporrak...), truke ekonomikoak (janaria...), laguntza eskaini (hezkuntza, osasuna...)

Estatuek harremanak izaten dituzte beste herrialdeekin.

Gatazka ekonomikoak eta militarrak.

Itunak eta hitzarmenak sinatu.

Nazioarteko erakundeak

-Estatuak hainbat gai aztertzeko, erabakiak hartzeko eta gatazkei irtenbidea aurkitzeko zenbait elkarte sortzen ditu; elkarte horiek NAZIOARTEKO ERAKUNDEAK dira. -Nola sailkatzen dira nazioarteko erakundeak? -Lekua: nazioarteko erakunde batzuk, mundu osoan (NBE) ibiltzen dira, beste batzuk, munduko herrialde batzuetan bakarrik (Europar Batasuna, Amerika...). -Helburuak dituzte lantzeko: NBEk -Gaiak dituzte lantzeko: erakunde militarra (NATO), erakunde ekonomikoa (MMA), petroleoa (LPEEK)

Nazio Batuen Erakundea (NBE)

Estatuen arteko bitartekotza (akordioa) egiteko nazioarteko erakunde nagusia da.

Liburuan, 58. orr

ERREPASOA

1 iRAKURRI LIBURUKO ORRIAK (58-59.orr).

2 LIBURUKO ARIKETAK (58.orr): 19

3 GALDERA GEHIAGO

ANIMO!