Οι σταυροφορίες και η πρώτη Άλωση

Οι σταυροφορίες και η πρώτη άλωση της Πόλης

Οι Σταυροφορίες

Οι σταυροφορίες ήταν μια κίνηση που εκδηλώθηκε στη Δύση τον 11ο αι. Και απέβλεπε στην απελευθέρωση των Αγίων Τόπων που είχαν κατακτήσει οι Σελτζούκοι (1077) . Προήλθε από πρωτοβουλία των παπών.

Παράγοντες που επηρέασαν τη διαμόρφωσή τους ήταν:

• Η φημολογία για τις ωμότητες των Αράβων και των Τούρκων κατά των προσκυνητών .
• Τα οικονομικά προβλήματα της Δύσης .
• Το κάλεσμα για βοήθεια που απηύθυνε ο Αλέξιος Κομνηνός.

Πολλοί άνθρωποι στη δυτική Ευρώπη ήταν ενθουσιασμένοι γιατί πίστευαν ότι θα απελευθερώσουν τους Αγίους Τόπους από τους «άπιστους» μουσουλμάνους. Αυτό τον ενθουσιασμό τον βλέπουμε και στο παρακάτω κείμενο, που γράφτηκε το 12ο αιώνα.

Οι άνθρωποι άλλαξαν ξαφνικά διάθεση. Όλοι έτρεχαν να παρακαλέσουν τους επισκόπους και τους ιερείς να τους ντύσουν με το σύμβολο του σταυρού, σύμφωνα με τις διαταγές του ποντίφικα [πάπα]. Και την ώρα που οι πρίγκιπες καθυστερούσαν τις ετοιμασίες για το ταξίδι, οι απλοί άνθρωποι που ήταν φτωχοί αλλά πάρα πολλοί, ακολούθησαν κάποιον Πέτρο Ερημίτη και υπάκουαν σ’ αυτόν σαν να ήταν κύριός τους. Τέτοια όρεξη είχαν οι φτωχοί, που κανένας τους δε σκέφτηκε το σπίτι του, τα αμπέλια και τους αγρούς του, και ο καθένας απ’ αυτούς πούλησε φτηνά την καλύτερη περιουσία του.

Γιβέρτος του Νοζάν, Ιστορία των σταυροφοριών, 12ος αιώνας

Χάρτης της Α' Σταυροφορίας

By Original work: Captain Blood at de.wikipedia;Translation: Oxag at fr.wikipedia. - This file was derived from: Kreuzzug.jpg, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=3090932

Α’ Σταυροφορία (1096-1099)

• Κηρύχθηκε από τον πάπα Ουρβανό Β’ στο Κλερμόν της Γαλλίας .
• Η α’ σταυροφορία είχε κυρίως θρησκευτικό χαρακτήρα (αν και τα οικονομικά έπαιξαν κάποιο ρόλο) .
• Διακρίνεται σε μια λαϊκή και μια φεουδαρχική .
• Στη λαϊκή συμμετείχαν ανοργάνωτες λαϊκές μάζες που κατασφάχτηκαν μόλις έφτασαν στη Μ. Ασία (Πέτρος ο Ερημίτης) .
• Οι οργανωμένοι φεουδάρχες νίκησαν (μετά από πολλές δυσκολίες) τους Τούρκους, ανέκτησαν και παρέδωσαν εδάφη της Μ. Ασίας στο Βυζάντιο, Κατέλαβαν την Παλαιστίνη και ίδρυσαν αυτοτελή κρατίδια.

Χάρτης της Ανατολικής Μεσογείου το 1135 (μετά την Α' Σταυροφορία)

By MapMaster - Own work, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=1622291

Η Ιερουσαλήμ έπεσε το πρωί της Παρασκευής έτους Εγίρας 492 [15/7/1099]. Οι Φράγκοι πέρασαν από μαχαίρι τον πληθυσμό και λεηλάτησαν την περιοχή για μια εβδομάδα. Μια ομάδα μουσουλμάνων ταμπουρώθηκε στην ακρόπολη της Ιερουσαλήμ και συνέχισε να αμύνεται για αρκετές μέρες. Όταν συμφώνησαν να παραδοθούν, τους χάρισαν τη ζωή. Οι Φράγκοι κράτησαν το λόγο τους. Στο τζαμί Αλ Άκσα οι Φράγκοι κατέσφαξαν περισσότερους από εβδομήντα χιλιάδες ανθρώπους, ανάμεσα τους ένα μεγάλο αριθμό ιμάμηδων ..... Οι Φράγκοι έγδυσαν και το Τέμενος του Βράχου και πήραν περισσότερα από 40 ασημένια κηροπήγια μια τεράστια ασημένια λάμπα και 150 μικρότερα ασημένια κηροπήγια και περισσότερα από είκοσι ακόμα χρυσά, για να μην αναφέρω περισσότερες λεπτομέρειες για τη λεία που άρπαξαν. Οι άντρες είχαν σκοτωθεί, οι γυναίκες και τα παιδιά είχαν αιχμαλωτιστεί, τα σπίτια τους είχαν λεηλατηθεί. Ιμπν αλ Αθίρ, Παγκόσμιο χρονικό, 12ος αιώνας

Όλοι οι υπερασπιστές της πόλης έφευγαν και οι δικοί μας τους κυνηγούσαν από πίσω σκοτώνοντάς τους και σφάζοντάς τους μέχρι το Ναό του Σολομώντα [το Τέμενος του Βράχου], όπου έγινε τέτοια σφαγή, ώστε οι δικοί μας είχαν τα πόδια τους και τους αστραγάλους τους μέσα στο αίμα εκείνων. Τελικά, όταν νικήθηκαν οι ειδωλολάτρες [οι μουσουλμάνοι], έπιασαν οι δικοί μας άντρες και γυναίκες και σκότωναν όποιους ήθελαν και όποιους ήθελαν τους άφηναν ζωντανούς. Έτρεξαν σ’ όλη την πόλη παίρνοντας χρυσάφι και ασήμι, άλογα και μουλάρια και [λεηλατώντας] σπίτια γεμάτα με όλα τα αγαθά. Και μετά ήρθαν οι δικοί μας χαρούμενοι και κλαίγοντας από τη μεγάλη χαρά στον τάφο του Σωτήρα μας, για να κάνουν λειτουργία και να δώσουν το τάμα που χρωστούσαν. Το άλλο πρωί ανέβηκαν οι δικοί μας με προσοχή στη σκεπή του ναού και βρήκαν τους Σαρακηνούς, άντρες και γυναίκες, και τους αποκεφάλισαν με γυμνά σπαθιά. Χρονικό της Πρώτης Σταυροφορίας, 12ος αιώνας

Β’ και Γ’ Σταυροφορίες (12ος αιώνας)

• Δε στέφθηκαν από επιτυχία .
• Μόνο ενδιαφέρον για το Βυζάντιο η απώλεια της Κύπρου: Την κατέλαβε ο Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος και την παρέδωσε στους Γάλλους Λουζινιάν.

Δ’ Σταυροφορία (1204)

Μετά την Α’ σταυροφορία κυριάρχησαν τα οικονομικά κίνητρα. Το αποκορύφωμα σημειώθηκε με την Δ’ σταυροφορία. Οι υποτιθέμενοι στρατιώτες του Χριστού που είχαν στόχο την Αίγυπτο και τη Συρία, παρέκκλιναν και κατέλαβαν την Κων/πολη προκαλώντας μια σφαγή χωρίς προηγούμενο και ανυπολόγιστες καταστροφές.

Αυτοί άρπαζαν τα πολύτιμα ποτήρια, τα έσπαζαν και έπαιρναν τους πολύτιμους λίθους που υπήρχαν σ’ αυτά. Και τις ασέβειες [που έκαναν] στην Αγία Σοφία ούτε που μπορεί να τις ακούσει άνθρωπος. Η Αγία Τράπεζα εξαίσιο έργο και ονομαστό σ’ όλους τους λαούς, κόπηκε κομμάτια και τη μοίρασαν οι άρπαγες. Το ίδιο έγινε και με όλο τον πλούτο τον ιερό, τον τόσο πολύ και τόσο όμορφο. Και φρόντισαν να μεταφέρουν σαν εμπορεύματα τα πανάγια σκεύη και έπιπλα, που ήταν φτιαγμένα με εξαιρετική τέχνη και από τα πιο σπάνια υλικά. Και έφεραν μέσα στα πιο άγια μέρη της εκκλησίας μουλάρια και γαϊδούρια με σαμάρια για να μεταφέρουν το καθαρό ασήμι που έντυνε το θριγκό του Ιερού και τον άμβωνα και τις πύλες, και είχε και πολλά άλλα στολίδια. Νικήτας Χωνιάτης, Ιστορία, αρχές 13ου αιώνα

Ο καθένας έβαλε φρουρά από ανθρώπους στο κάστρο που του είχε παραδοθεί, για να φυλάνε το θησαυρό. Και οι υπόλοιποι που είχαν σκορπιστεί στην πόλη πήρανε πολλά λάφυρα. Και κανείς δεν ήξερε να πει πόσα, χρυσάφι και ασήμι και σκεύη και πολύτιμα πετράδια και μετάξια και γούνινα φορέματα από γκρίζο σκίουρο και ερμίνα, και όλα τα ακριβά πράγματα που βρέθηκαν ποτέ στη γη. Και δίνει βέβαιη μαρτυρία ο Γοδεφρείδος [ο συγγραφέας του χρονικού], και έχοντας σωστά τα λογικά του, πως από τότε που χτίστηκε ο κόσμος δεν πάρθηκαν τόσα λάφυρα από μία μόνο πόλη. Γοδεφρείδος Βιλαρδουίνος, Χρονικό, αρχές 13ου αι.

Στην πραγματικότητα οι σταυροφορίες δεν έκαναν τίποτε άλλο παρά να μεγαλώσουν την έλλειψη κατανόησης και την απόσταση ανάμεσα στους Βυζαντινούς και τους Λατίνους. [...] Η ιδέα που εμφανίζεται στο προσκήνιο, ιδιαίτερα κατά το 13ο αιώνα, είναι να υπαχθούν σε λατινική κυριαρχία όλα τα χριστιανικά στέμματα, όπως της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας του γερμανικού έθνους, του Αυτοκράτορα της Ιερουσαλήμ, καθώς και του Αυτοκράτορα της Κωνσταντινούπολης. Και βλέπει κανείς να γεννιούνται οράματα,[…] κυρίως από τη στιγμή που δημιουργείται η βραχύβια λατινική Αυτοκρατορία […]. Γιατί λοιπόν, τελικά, αυτή η έλλειψη κατανόησης και η εχθρότητα του Μεσαίωνα κληροδοτήθηκαν, όπως μου φαίνεται ότι έγινε στη δυτική ιστοριογραφία, η οποία […]ίσως μεταφέρει ακόμα και σήμερα μιαν αρνητική εικόνα για το Βυζάντιο. Goff Le J., «Η Δύση μπροστά στο Βυζάντιο, έλλειψη κατανόησης και μικροπαρεξηγήσεις», Στο Βυζάντιο και Ευρώπη, Μaison de l΄ Europe (22/4/1994), Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 1996, 83-105.

Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους. μικρογραφία από χειρόγραφο του 15ου αι.

By 15th century miniature. [1] [2] « Croniques abregies commençans au temps de Herode Antipas, persecuteur de la chrestienté, et finissant l'an de grace mil IIc et LXXVI », ou « livre traittant en brief des empereurs », par David Aubert. Tome II f 205r, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=3107592

Η είσοδος των Σταυροφόρων στην Κωνσταντινούπολη. Πίνακας του Ντελακρουά. 19ος αι.

By Eugène Delacroix - The Yorck Project (2002) 10.000 Meisterwerke der Malerei (DVD-ROM), distributed by DIRECTMEDIA Publishing GmbH. ISBN: 3936122202., Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=150159

Τα άλογα του Αγ. Μάρκου, τοποθετήθηκαν στην εκκλησία το 1254. Η κατασκευή του τοποθετείται στην αρχαιότητα. Κάποιοι τα θεωρούν έργο του Λύσιππου αλλά η περιεκτικότητα του χαλκού δείχνει ότι είναι έργο της Ρωμαϊκής εποχής. Πιστεύουν ότι αρχικά τοποθετήθηκαν στην αψίδα του Τραΐανού στη Ρώμη. Ο Κωνσταντίνος τα τοποθέτησε στον Ιππόδρομο της Κων/πολης και το 1204 ο Ερρίκος Δάνδολος τα έστειλε στην Βενετία ως λεία από την Άλωση. Το 1797 ο Ναπολέων τα μετέφερε στο Παρίσι. Επεστράφησαν στη Βενετία το 1815. Μετά τη συντήρησή τους το 1990 μεταφέρθηκαν στο Μουσείο του Αγ. Μάρκου. Αυτά που βρίσκονται τώρα στο Ναό (και στη φώτο) είναι αντίγραφα.

Di Ricardo André Frantz (User:Tetraktys) - taken by Ricardo André Frantz, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=2292973