Οι Κομνηνοί και η μερική αναδιοργάνωση της αυτοκρατορίας

Οι Κομνηνοί και η μερική αναδιοργάνωση της αυτοκρατορίας

(Ισαάκιος Α΄ Κομνηνός, 1057-1059) Αλέξιος Α΄ Κομνηνός, 1081-1118 Ιωάννης Β΄ Κομνηνός, 1118-1143 Μανουήλ Α΄ Κομνηνός, 1143-1180 Αλέξιος Β΄ Κομνηνός, 1180-1183 Ανδρόνικος Α΄ Κομνηνός, 1183-1185

Οι εχθροί του Βυζαντίου (τέλη 11ου αι.)

Οι Νορμανδοί: Απειλούν τις ακτές της Ηπείρου.

Κουμάνοι και Πατζινάκες: Λεηλατούν τα Βαλκάνια

Σελτζούκοι Τούρκοι: Κατακτούν μέρος της Μ. Ασίας

Πατζινάκες και Κουμάνοι

Νορμανδοί

Σελτζούκοι

By User:Justinian43, translation: User:Alekkas - en:File:Byzantium1081ADlightpurple-1-+Antioch.png, Κοινό Κτήμα, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=11329351

Εσωτερική πολιτική

Οι Κομνηνοί στηρίχτηκαν στους ευγενείς, εφαρμόζοντας το θεσμό της Πρόνοιας. Παραχωρούσαν δηλαδή, ισόβια, αγροκτήματα και φορολογικά έσοδα στους ευγενείς, με αντάλλαγμα την παροχή στρατιωτικών υπηρεσιών. Οι ευγενείς αυτοί ονομάστηκαν προνοιάριοι και έγιναν η άρχουσα τάξη, ενώ οι απλοί αγρότες βυθίστηκαν στην αθλιότητα.

Ο αριστοκρατικός πατριωτισμός των Κομνηνών Εξυπηρέτησαν και οι δύο περίοδοι ( η εικονομαχική και των Κομνηνών ) πριν απ' όλα την εθνική επιταγή, δηλαδή την αντιμετώπιση του εξωτερικού εχθρού. Και οι δύο... εξαιτίας της αναγκαιότητας των καιρών, προκάλεσαν την στρατιωτικοποίηση της Αυτοκρατορίας, των θεσμών και της κοινωνίας της. Κατά τη διάρκεια αυτών των δύο περιόδων έγινε δυνατό να κινητοποιηθεί το έθνος και να σωθεί η βυζαντινή πατρίδα. Ωστόσο, η εικονομαχία και η περίοδος των Κομνηνών διαφέρουν σένα βασικό σημείο: τους κοινωνικούς προσανατολισμούς των εμπνευστών τους. Ενώ οι Ίσαυροι στηρίχθηκαν κυρίως στο λαϊκό εθνικό στοιχείο, οι Κομνηνοί έφεραν σε πέρας την προσπάθειά τους, ευνοώντας κυρίως την αριστοκρατία της χώρας, δηλαδή τις μεγάλες αστικές και στρατιωτικές οικογένειες, που σφετερίστηκαν τον κρατικό μηχανισμό και έμειναν πάντα αλληλέγγυες σε μία δράση σχεδόν οικογενειακή, γιατί πολλές από αυτές συνδέονταν μεταξύ τους με οικογενειακούς δεσμούς. Ε. Γλύκατζη- Αρβελέρ, Η πολιτική ιδεολογία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, μετ. Τ. Δρακοπούλου, Αθήνα 1977, 83.

Αλέξιος Α' Κομνηνός

Έκανε συμφωνίες με τους Σταυροφόρους και ανέκτησε τη δυτική Μ. Ασία (Νίκαια, Σμύρνη, Έφεσος, Σάρδεις) Με πόλεμο και διπλωματία απαλλάχθηκε από τις επιδρομές Πατζινάκων και Κουμάνων

By Ανώνυμος - άγνωστος, Κοινό Κτήμα, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=198070

Ιωάννης Κομνηνός

Κατέλαβε ξένα κρατίδια στη Μ. Ασία, έφτασε μέχρι την Αντιόχεια (Συρία) . Επέβαλε την κυριαρχία του στους Σέρβους . Προσπάθησε να θέσει υπό βυζαντινή κηδεμονία το Ουγγρικό Βασίλειο.

Κοινό Κτήμα, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=17911719

Ούγγροι

Σέρβοι

Νορμανδοί

Σελτζούκοι

Αντιόχεια

Μανουήλ Κομνηνός

Ακολούθησε φιλοδυτική εσωτερική πολιτική και στηρίχθηκε στις υπηρεσίες των Λατίνων. Συνήψε ειρήνη με τους Ούγγρους, κυριάρχησε στα βορειοδυτικά Βαλκάνια.

By Uploader: User:Tokle - Part of double portrait with Maria of Antioch, Vatican Library, Rome, Κοινό Κτήμα, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=564192

Η στρατιωτική κατάρρευση

Η εμπλοκή των Βυζαντινών σε μάχες στην Ν. Ιταλία έδωσε την ευκαιρία στους Σελτζούκους μα ξαναρχίσουν τις επιθέσεις. Όταν οι Βυζαντινοί προσπάθησαν να τους σταματήσουν υπέστησαν συντριπτική ήττα στο Μυριοκέφαλο της Φρυγίας.

Συνέπειες της ήττας στο Μυριοκέφαλο

Η νίκη αυτή παγίωσε τη θέση των Τούρκων επηρέασε καθοριστικά τη φυσιογνωμία της Μ. Ασίας:

• Οι καταλήψεις πόλεων .
• οι σφαγές .
• η φυγή των χριστιανών στις γειτονικές χώρες .
• συνέπειες της πείνας και της πανούκλας.

Επέφεραν τον εξισλαμισμό (δηλαδή τη μεταστροφή στο Ισλάμ) των μικρασιατικών επαρχιών που άλλοτε αποτελούσαν τους πνεύμονες του Βυζαντινού κράτους.

Πρόνοιες, στρατός και χωρικοί Ο Μανουήλ [...] καταχράστηκε το θεσμό [της πρόνοιας] που είχε επινοηθεί από προηγούμενους αυτοκράτορες [...]. Ανεπαίσθητα, έκανε τη στρατιωτική τάξη χαλαρή, κατεύθυνε πληθώρα χρημάτων προς οκνηρές κοιλιές και δημιούργησε πολύ κακή κατάσταση στις ρωμαϊκές επαρχίες. Οι γενναίοι στρατιώτες είχαν αποβάλει το φιλότιμο μπροστά στους κινδύνους [...]. Οι κάτοικοι των επαρχιών υπέστησαν τα πάνδεινα από την απληστία των στρατιωτών (των προνοιάριων): δεν τους άρπαζαν μόνο τα χρήματα ως τον τελευταίο οβολό, αλλά τους αφαιρούσαν και τον τελευταίο τους χιτώνα [...]. Όποιος ήθελε μπορούσε να στρατολογηθεί [...]. Όσοι έφεραν μαζί τους ένα περσικό άλογο ή κατέθεσαν λίγα χρυσά νομίσματα, εγγράφηκαν αβασάνιστα στις στρατιωτικές ύλες και εφοδιάστηκαν αμέσως με αυτοκρατορική επιστολή που τους παραχωρούσε γόνιμα χωράφια και ρωμαίους φορολογούμενους που υπηρετούσαν ως δούλοι και κάποτε κατέβαλαν φόρους σε ημιβάρβαρα ανδρείκελα [...]. Η τύχη των επαρχιών ήταν ανάλογη με την απειθαρχία του στρατού: άλλες λεηλατήθηκαν μπροστά στα μάτια μας από τους εχθρούς και ενσωματώθηκαν στο κράτος τους, άλλες καταστράφηκαν και ερημώθηκαν σαν εχθρική χώρα από τους στρατιώτες μας. Νικήτας Χωνιάτης, Χρονική Διήγησις, VII, 4, εκδ. I. A. van Dieten, Βερολίνο 1975, 208-209.

Η Αλεξιάδα Η Αλεξιάδα είναι ένα ιστορικό έργο. Το έγραψε η Άννα Κομνηνή, κόρη του Αλέξιου Α' Κομνηνού (1081—1118). Η Άννα Κομνηνή παινεύει τον πατέρα της και τον χαρακτηρίζει πολύ ικανό ηγεμόνα και υπέροχο άνθρωπο. Φαίνεται πάντως και από άλλες πηγές ότι ο Aλέξιος Α ́ προσπάθησε να οργανώσει τη βυζαντινή διοίκηση. H πολιτική που ακολούθησε ο ίδιος και οι διάδοχοί του έκανε μικρότερο τον κίνδυνο από την οικονομική κρίση που απειλούσε το βυζαντινό κράτος από τα μέσα του 11ου αιώνα.

Κωνσταντίνος Καβάφης «Άννα Κομνηνή» Στον πρόλογο της Aλεξιάδος της θρηνεί, για την χηρεία της η Άννα Κομνηνή. Εις ίλιγγον είν’ η ψυχή της. «Και ρείθροις δακρύων», μας λέγει, «περιτέγγω τους οφθαλμούς..... Φευ των κυμάτων» της ζωής της, «φευ των επαναστάσεων». Την καίει η οδύνη «μέχρις οστέων και μυελών και μερισμού ψυχής». Όμως η αλήθεια μοιάζει που μια λύπη μόνην καιρίαν εγνώρισεν η φίλαρχη γυναίκα· έναν καϋμό βαθύ μονάχα είχε (κι ας μην τ’ ομολογεί) η αγέρωχη αυτή Γραικιά, που δεν κατάφερε, μ’ όλην την δεξιότητά της, την Βασιλείαν ν’ αποκτήσει· μα την πήρε σχεδόν μέσ’ απ’ τα χέρια της ο προπετής Ιωάννης.

By antique artist - http://www.istanbulkadinmuzesi.org/en/anna_comnena/?tur=Tematik, CC0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=58469605