4. ORDENAGAILUA ETA PERIFERIKOAK

ORDENAGAILUA ETA PERIFERIKOAK

1. HIZKUNTZA INFORMATIKOA

ZER DA INFORMATIKA?

Ordenagailu bidezko informazioaren tratamendu automatikoa aztertzen duen teknologiaren adarra da informatika.

ORDENAGAILU BATEN ZATIAK:

• HARDWARE: ordenagailuaren zati fisiko eta elektroniko guztiek osatzen dute hardwarea (disko unitateek, monitoreak eta kableak adibidez)

• SOFTWARE: sistema eragileak eta programek osatzen dute (jokoak eta testu-prozesadoreak adibidez)

ORDENAGAILU MOTAK

• Mahai gainekoa (bulegoetan: handia eta astuna baina merkeena, erabilera asko)

• Ordenagailu eramangarria (etxeetan, toki gutxi behar du)

• Sakelako ordenagailua (mugatua, erabilgarria enpresa eremuetan)

2. ORDENAGAILUAREN HISTORIA

Elementu elektronikoak zituen lehenengo ordenagailu modernoa 1939an egin zuten: gela handi baten neurria zuen. Gaur egungo ordenagailuek zirkuitu elektronikoak dituzte; engranaje bidez egindako kalkulu-makinak dira ordenagailu horien arbasoak.

GERTAERA

URTEA

Pascalina agertu zen, B.Pascal matematikariak egindako kalkulu makina. Batuketak eta kenketak soilik egiten zituen. G.Leibniz biderketak egiteko aukera gehitu baitzion.

1642

XX.MENDEA

Engranajeen ordez sistema elektrikoak jarri zizkieten. Hori dela-eta, huts balbuletan oinarritutako lehen prozesadoreak azaldu ziren.

ENIAC azaldu zen, lehen ordenagailu modernotzat hartzen dena. Memoria bat zuen. Ehunka biderketa egiteko gai zen minutu bakarrean. Memoria txiki-txikia zuen.

1945

1948

Transistorea eta zirkuitu integratua asmatu zituztenenan pixkanaka txikiagotzen joan ziren ekipoak.

1975

Lehen ordenagailu pertsonala egin zuten, Altair izenekoa.

S.Jobs eta S.Wozniak gazteek Apple Computer enpresa sortu zuten. Teklatua eta pantalla grafikoa zituzten. Interfaze grafikoari esker, aditu ez ziren asko eta asko ordenagailu pertsonalak erabiltzen hasi ziren.

1977

1981

IBM empresak Pertsonal Computer edo IBM PC merkaturatu zuten, eta lan ildo hori garatu egin da gaur egun arte.

Bi fabrikatzaile handiak (IBM eta Apple COmputer) elkartu egin ziren eta Power PC bat egin zuten. Ordenagailu pertsonala pertsona bakarra erabiltzen du. Interneten ibiltzeko, testuak idazteko eta beste hainbat gauza egiteko erabil daiteke.

1995

3. HARDWAREA

Ordenagailuaren elementu fisikoak osatzen dute hardwarea: kutxa edo euskarria eta periferikoak (datuak sartzeko edo irteteko sistemak).

• Kutxan edo euskarrian, informazioa prozesatzen da eta kalkuluak egiten dira.Osagaiak: plaka nagusia, mikroprozesadorea, RAM memoria, elikatze iturria eta biltegiratze sistemak.
• Periferikoen bidez informazioa sar edo atera dezakegu informazioa: teklatua, sagua, monitorea, imprimagailua, modemak eta bideratzaileak dira garrantzitsuenetarikoak.

3.1 KUTXA EDO EUSKARRIA

Plaka nagusia da kutxaren edo euskarriaren osagai nagusia. Plaka horretan konektatzen dira mikroprozesadorea, memoria, elikatze iturria eta biltegiratze unitateak.

3.1.1 PLAKA NAGUSIA

Plaka elektroniko bat da eta gailu hauek akoplatzen dira hor:

• Elikatze-iturria
• Mikroprozesadorea
• RAM memoria
• Biltegiratze sistemak (disko gogora, txartel irakurgailua, CD/DVD grabagailua...)
• Preiferikoak (karkasaren atzealdeko konektoreetan akoplatu ohi direnak)

Kanpo konexioak

Slotak

Mikroprezesadorerako hargunea

IDE konektoreak (biltegiratze sistemak)

RAM memoriak harguneak

3.1.2 ELIKATZE-ITURRIA

Elikatze-iturria korronte elektrikoa ematen die kutxaren barruko gailu guztiei.

ORDENAGAILUA ETA PERIFERIKOAK

4. PUZA ETA PERIFERIKOAK

Ordenagaliak osagaiak ditu: plaka nagusia, mikroprozesadoreak, memoria, elikatze iturria... Denak ordenagaluaren kurtxaren barruan daude. Periferikoak, berriz, karkasatik kanpo konektatu ohi dira: imprimagalua, monitorea, eskanerra...Ordenagailuak prozetzaten duten informazioa periferikoaen bidez jasotzen du eta, prozesatu ondoren, periferikoen bidez aurkezten dio erabiltzaileari.

ATAKAK:

Atakak komunikazio kanalak dira, eta kanal horietan zehar ibiltzen dira datuak plaka nagusiaren eta periferikoen artean.Kanpo ataka esaten diegu ordenagailuaren kutxa kanpotik ikus daitezken konektore guztiei.

MICROPROZESADOREAK

Mikroprezesadorea ordenagailuaren muina da. Milloika transistore ditu barruan eta transistore horiek komunikazio-hariak dituzte elkarren artean. Hainbat eragiketa logiko eta matematiko egiten dira hor.

RAM MEMORIA

Aldi baterako gordetzen dira ordenagailuak behar bezala lan egiteko behar dituen datuak.

BILTEGIRATZE SISTEMAK

EUSKARRIA ZER GORDETZEN DU?

DisketeaMemoria-txartela Disko gogorra CD-ROM DV-ROM HD-DVD Blu-Ray

Testu-dokumentuak, besteak...Musika, irudiak, datuak. Mota guztietako softwareak. Audioa, softwarea, irudia. Film luzeak, datuak, jokoak. Film luzeak, jokoak. Film luzeak, jokoak.

5. PERIFERIKO MOTAK

Zereginaren arabera sailkatzen dira.

DATUAK SARTZEKO PERIFERIKOAK

SAGUA

Macintoshen lehen Apple ordenagailuak hasi ziren. Erakuslea: objetuak seinala ditzakegu, bai eta aktibatu ere, botoia sakatzean (klik egitean).

TEKLATUA

Teklei sakatuta zenbakiak, letrak eta beste karaktere batzuk sartzen dira.

DATUAK ERAKUSTEKO PERIFERIKOAK

MONITOREA

Irteerako periferikoa da, ordenagailuak prozesatutako datuak erakusten baitizkio erabiltzaileari.Kontuan hartu behar diren 2 ezaugarri nagusiak:

• Bereizmena: pantailaren kalitatea neurtzeko
• Kolore-bizitasuna: kolore kopurua neurtzeko

Moldagailu grafikoak eta pantailak bi ezaugarri hauek berdinak izatea garrantzitsua da. Moldagailu grafikoak sortzen ditu pantailan adierazitako irudiak. Moldagailu grafikoa plaka nagusian konektatuta egoten da. Moldagalu honen araberakoa izaten da irudiaren kalitatea.

DOKUMENTUAK INPRIMITZEKO PERIFERIKOAK

INPRIMAGAILUA

Inprimagailuari esker, aperean inprima ditzakegu ordenagailu bidez egindako dokumentuak, bai eta kamera digitalaren edo sakelako telefonoaren bidez aterartako irudiak ere.

Inprimagailuaren kalitatea neurtzeko:

• Bereizmena: hazbete bakoitzeko inprima ditzakeen puntu kopurua
• Inprimatzeko abiadura: minutu bakouitzeko inprimatutako orri kopurua

IRUDIAK DIGITALIZATZEKO PERIFERIKOAK

ESKANERRA

Eskanerra datuak sartzeko gailu bat da, eta formatu digitala ematen die paperean inprimatutako irudiei, pantailan ikusteko eta ordenagailu bidez tratatzeko.

CCD deritzon mosaiko bat dute argiarekiko sentikorra dena. Lanpara bat ere badute, gainazal lau batean mugitzen da eta argi egiten dio orriari.

USB atakaren bidez konektatzen da ordenagailura. Eskaner zaharrak ataka paralelo bidez konektatzen dira.

Lanpararen argiak paperean argi egiten du eta paperean dagoena CCD mosaikoan islatzen da. Mosaikoa puntu fotosentikorreko matrize bat du, puntu horiek aktibatzen dira argi egiteaam. Puntu horiek bihurtzen dute irudia digital.

Kalitatea neurtzeko, hazbete digitaliza dezakeen puntu kopurua (bereizmena) hartzen da kontuan. Handiagoa= kalitate hobea. Bi zenbkiren bidez adierazten da, bertikala eta horizontala

Irudia, digital bihurtu ostean, argazkiei ukituak emateko aplikazio baten edo marrazketa-aplikazio baten bidez trata daiteke.

IRUDIAK DIGITALIZATZEKO PERIFERIKOAK:

KAMERA DIGITALAK

BIDEOKAMARA DIGITALAK

Kamara digitalen bidez, argazkiak atera eta fitxategi digitalean gorde ditzakegu zuzenean, ohiko argazki film negatibo bat edo d diapositiba film bat erabili gabe.

Mugitzen ari diren irudiak digitalizatzeko gai dira bideokamara digitalak. Gailu autonomoak dira eta ordenagailu batetik urrun funtzina dezakete.

Megapixel unitatearen bidez neurtzen da argazkiaren bereizmena. Megapixel bateko irudia 1000x1000 puntuz osatuta dago.

LCD pantailan irudiak ikusten ditugu. Kamera digitalek hainbat bereizmenetan erregistra ditzakete argazkiak. Handiagoa=kalitate hobeagoa.

Memoria txartel batean gordetzen dira irudiak. Ordenagailura deskargatzen dira.

USB ataka batera konektatzen dira.

CCD txipa kamera digitalen muina da. Argiak txip horri eragiten dio eta horrela irudi digitala sortzen da.

Objetiboko zoom optikoak adierazten du zenbat aldiz handitu dezakegun irudia.

INTERNETERA KONEKTATZEKO PERIFERIKOAK

Internet informatika sare ikaragarria da, mundu osoko milloika ordenagailu konektatzen ditu. Sartzeko, hardware bat behar dugu.

MODEMA

BIDERATZAILEA

Modemak seinale digitala modulatu eta analogiko bihurtzen du, eta alderantziz. Gure modemak gure Internet-hornitzailearen modemarekin hitz egiten du, informazioa transmititzeko.

Bideratzailearen bidez, hainbat ordenagailu elkarren artean konekta ditzakegu, eta Internetera ere konekta ditzakegu.

BESTE PERIFERIKO BATZUK

Ordenagailura konektatu eta ordenagailuaren funtzionaltasunak osatzen edo handitzen dituzten gailu guztiak ere periferikotzat hartzen dira.

• Web-kamerak: bideokonferentziak egiteko

• Memoria eramangarriak: ehunka megabyte edo hainbat gigabyte gorde daitezke toki txiki batean

• Taula grafikoak: eroso marrazteko pantailan.

CD IRAKURGAILUACD/DVD GRABAGAILUA

RESET BOTOIA

DISKETE UNITATEA

AURREKALDEKO KONEKTOREAK (USB ETA AUDIOA)

HURRENGO ORRIRA PASA

DVD-ROM IRAKURGAILUA

HAIZAGAILUDUN MIKROPROZESADOREA

GRABAGAILUA

KUTXA

RAM MEMORIA

PLAKA NAGUSIA

DISKO GOGORRA

MODEMA

ELIKATZE ITURRIA

HURRENGO ORRIRA PASA

ETENGAILUA

AIREZTAPENA

KORRONTE-HARTUNEA

SAGUA

TEKLATUA

INPRIMAGAILUAREN KONEXIOA

AIREZTAPENA

USB ATAKA GEHIGARRIAK

MODEMA

AUIDO KONEXIOAK

MONITOREAREN KONEXIOA

SARE TXARTELA

1. ORRIRA BUELTATU

KANPO-KONEXIOAK

SLOTAK

MIKROPROZESADORERAKO HARGUNEA

SLOTAK

KANPO-KONEXIOAK

IDE KONEKTOREAK (BILTEGIRATZE SISTEMAK)

RAM MEMORIAKO HARGUNEAK

MIKROPROZESA-DORERAKO HARGUNEA

IDE KONEKTOREAK (BILTEGIRATZE SISTEMAK)

1. ORRIRA BULETATU

RAM MEMORIAKO HARGUNEAK

EZABATU TESTUA

FUNTZIO TEKLAK

BLOKEATU ZENBAKIZKO TEKLATUA

IHES

TABULAZIOA

ZENBAKIZKO TEKLATUA

BLOK MAIUS

MAIUSKULA

KONTROLA (CTRL)

SARTU

HASI

ZURIUNE BARRA

DESPLAZAMENDU GEZIAK

TESTUINGURU MENUA

AUKERA (ALT)

2. ORRIRA BUELTATU