ZATIKIAK

ZATIKIAK

• Esanahia
• Baliokideak
• Eragiketak
• Zenbaki hamartarrak
• Q multzoa

Zatikia a/b itxurako adierazpen matematikoa da non a eta b bi zenbaki osoak diren, b zeroaren desberdina

Izendatzaileak oso bat zenbat zati berdinetan zatitu dugun adierazten du eta zenbakitzaileak horietatik zenbat hartzen ditugun

ZATIKI MOTAK

ZATIKI JATORRAK zenbakitzailea izendatzailea baino txikiagoa duten zatikiak dira. Osa baino txikiagoa den zatia adierazten dute.

SASI-ZATIKIAKZenbakitzailea izendatzailea baino handiagoa duten zatikiak dira. Osoa baino handiagoa den zatia adierazten dute.

ZATIKI BALIOKIDEAK

Bi zatiki baliokideak dira zati berdina adierazten dutenean.

Bi zatiki baliokideak diren jakiteko muturren arteko biderkadura eta erdikarien biderkadura berdinak izan behar dute

ZATIKI BATEN BALIOKIDEAK KALKULATZEN

Zatiki baten baliokideak kalkulatzeko zenbakitzailea eta izendatzailea zenbaki oso berdin batetaz biderkatu edo zatitu behar ditugu

ZATIKIEN ARTEKO BATUKETA ETA KENKETA

Zatikien arteko batuketa eta kenketa egin ahal izateko izendatzaile berdina izan behar dute.Horrela bada, emaitza gisa beste zatiki bat izango dugu, non zenbakitzailetzat zenbakitzaielen batura edo kendura izango dugu eta izendatzailetzat zatikiek duten berdina jarriko da.

Zatikien izendatzaileak desberdinak direnean, izendatzaile berdineko bakoitzaren zatiki baliokidea kalkulatu behar dugu.Horretarako izendatzaileen m.k.t.a kalkulatuko dugu eta izendatzaile hori duten bakoitzaren zatiki baliokidea aurkituko ditugu.

ZATIKIEN ARTEKO BIDERKETA

Bi zatikien arteko biderketaren emaitza beste zatiki bat da, zenbakitzailetzat biderkagaien zenbakitzaileen biderkadura duena eta izandatzailetzat biderkagaien izendatzaileen biderkadura.

ZATIKIEN ARTEKO ZATIKETA

Bi zatikien arteko zatiketa egiteko, lehenengo zatikiaren zenbakitzailea bigarren zatikiaren izendatzailearekin biderkatuko dugu eta hau emaitzaren zenbakitzailea izango da; bestalde, lehenengo zatikiaren izendatzailea bigarren zatikiaren zenbakitzailearekin biderkatuko dugu eta hau emaitzaren izendatzailea izango da.

ZATIKI BATEN BERREKETA

Zatiki baten berreketa kalkulatzeko, zenbakitzailearen berreketa eta izendatzailearen berreketa aurkitu behar ditugu

ZATIKI BATEN ERROKETA

Zatiki baten erroketa kalkulatzeko zenbakitzailearen erroketa eta izendatzailearen erroketa aurkitu behar dira.

EZ AHAZTU!

Zatikien arteko edozein eragiketa egin ondoren emaitza sinplifikatu egin behar da, hau da, bere baliokide txikiena kalkulatu, hau da, zatiki laburtezina.

ZATIKIAREN BALIO HAMARTARRA

Zatiki baten balio hamartarra kalkulatzeko zenbakitzailea zati izendatzailea egin behar dugu.

ZATIKIEN BALIO HAMARTAR MOTAK

Zatikien balio hamartarrak kalkulatzen ondoko hamartar motak aurkitu daitezke:

• Zenbaki hamartar zehatza
• Hamartar mugagabe periodiko hutsa
• Hamartar mugagabe periodiko nahasia

ZENBAKI HAMARTARRA ZATIKIA BIHURTZEN

Zenbaki hamartar zehatz bat zatiki modura jartzeko ondoko modura egingo dugu:

• Zenbakitzaile gisa komarik gabe geratzen den zenbakia idatziko dugu.
• Izendatzailetzat 1 zenbaki hamartar zifra hamartar bakoitzeko 0 batez jarraituz.

ZENBAKI HAMARTARRA ZATIKIA BIHURTZEN

Hamartar periodiko huts bat zatiki modura jartzeko ondoko modura egingo dugu:

• Zenbakitzaile gisa komarik gabe geratzen den zenbakia ken periodotik kanpo geratzen den zatia idatziko dugu.
• Izendatzailetzat periodoaren zifra bakoitzagatik 9 bat jarriko dugu.

ZENBAKI HAMARTARRA ZATIKIA BIHURTZEN

Hamartar periodiko nahasi bat zatiki modura jartzeko ondoko modura egingo dugu:

• Zenbakitzaile gisa komarik gabe geratzen den zenbakia ken periodotik kanpo geratzen den zenbakia idatziko dugu.
• Izendatzailetzat periodoaren zifra bakoitzagatik 9 bat jarriko dugu eta segidan periodokoa ez den zifra hamartar bakoitzarengatik 0 bat idatziko dugu.

ZENBAKI HAMARTARRAREN ZATIAK

Zenbaki hamartar batek bi zati ditu, zati osoa eta zati hamartarra.Zati hamartarraren balioak ondokoak dira:

Zati osoan gertatzen den bezala, unitate bat bere ondokoa baino 10 bider handiagoa edo txikiagoa da.

Zatiki moduan jar daitekeen zenbaki hamartar guztien multzoa zenbaki arrazionalen multzoa osatzen dute, Q deritzona.